Kadisz na sopran, tenor, głos recytujący, chór męski i orkiestrę

Tylko opis utworu, bez pliku z nagraniem.

Opis materiału
  • Kompozytor:Krzysztof Penderecki
  • Tytuł oryginalny: Kadisz per soprano, tenore, voce recitante, coro maschile ed orchestra
  • Tytuły części utworu: 1. Tempo di marchia funebre. Szła śmierć
    2. Grave. Leży na ziemi...
    3. Molto tranquillo. Prosimy Cię...
    4. Senza misura. Jitgadal wejitkadasz
  • Rok ukończenia: 2009
  • Obsada: głosy solowe (sopran, tenor), głos recytujący, chór męski, orkiestra
  • Zamówienie: Łódź
  • Dedykacja: Łódzkim Abramkom, którzy chcieli żyć. Polakom, którzy ratowali Żydów
  • autor tekstu: Abraham Cytryn
  • forma tekstu: literacki, religijny
  • Język tekstu: polski, łaciński, aramejski
  • Prawykonanie: Łódź, 29.08.2009, Izabela Matuła – sopran, Izabela Kłosińska – sopran, Agnieszka Rehlis – mezzosopran, Adam Zdunikowski – tenor, Romuald Tesarowicz – bas, Alberto Mizrahi – narrator, połączone orkiestry Filharmonii Łódzkiej im. Artura Rubinsteina i Teatru Wielkiego w Łodzi, połączone chóry Łódzkiej Opery, Filharmonii Łódzkiej oraz Opery i Filharmonii Podlaskiej, Krzysztof Penderecki – dyrygent
Getto łódzkie, zlikwidowane 29 sierpnia 1944 roku, było najdłużej funkcjonującym gettem na okupowanych ziemiach polskich. Na 65. rocznicę tego wydarzenia Penderecki napisał utwór, do którego znaczenia przykładał szczególną wagę. Miał świadomość, że choć artystyczne opracowania kadiszu pojawiały się w muzyce od czasu polifonicznego Kaddish Shalem Salomone Rossiego (1623), a w XX wieku ideę tę wykorzystali np. Maurice Ravel w Deux mélodies hébraïques, Ernst Bloch w Avodath Hakodesh czy Leonard Bernstein w III Symfonii „Kaddish”, to jednak w kręgu muzyki polskiej jego dzieło będzie pionierskie.

Kadisz jest jedną z najważniejszych żydowskich modlitw, hymnem pochwalnym na cześć Boga. Tzw. kadisz jatom, którego tekst wykorzystał kompozytor, odmawia się po śmierci kogoś bliskiego, regularnie i wielokrotnie, w obecności minjanudziesięciu dorosłych religijnych mężczyzn. W kadiszu nie ma jednak odwołań do śmierci i żałoby, jest jedynie deklaracja głębokiej wiary, niezachwianej nawet w najtrudniejszych chwilach ludzkiego życia: „Jitgadal wejitkadasz szemeh raba” (Niech będzie wywyższone i uświęcone Jego wielkie Imię).

Aramejski tekst pojawia się w czwartej, ostatniej części dzieła Pendereckiego, modelowany na zasłyszanych od przyjaciela – Borisa Carmeliego – starych, XIX-wiecznych nawet, modlitwach z Galicji wschodniej (tereny dzisiejszej Ukrainy i Rumunii). Kantorowi towarzyszą tu smyczki, harfa, klarnet basowy i dyskretne uderzenia perkusji oraz responsoryjne interwencje chóru.

W zwieńczonym fragmentem o niezwykłej sile wyrazu utworze Penderecki wykorzystuje jednak – swoim zwyczajem – także inne teksty, o różnej proweniencji. W pierwszej części są to śpiewane sopranem przejmujące wiersze Abramka Cytryna, niespełna 15-letniego chłopca wywiezionego z łódzkiego getta ostatnim transportem do Auschwitz, w drugiej – recytowane fragmenty Lamentacji Jeremiasza, w trzeciej, najkrótszej – rozpisane na chór tenorów i basów fragmenty modlitwy młodzianków w piecu ognistym z Księgi Daniela („Prosimy cię, abyś nas na wieki nie wydawał dla imienia twego i nie rozrywał przymierza twego. I nie oddalaj od nas miłosierdzia twego. Bo nas ubyło, Panie”). Tak oto, najpierw lirycznie, potem potężnie i patetycznie, wreszcie błagalnie wprowadza kompozytor słuchaczy do kadiszu dedykowanego „Łódzkim Abramkom, którzy chcieli żyć. Polakom, którzy ratowali Żydów”.

Konteksty

W wywiadzie dla „Gazety Wyborczej” Krzysztof Penderecki mówił o historii powstania Kadiszu oraz o doborze tekstów do utworu.

Konteksty

  • opinie
    „Od wiceprezydenta Tomaszewskiego dostałem materiały dotyczące getta. Wśród nich wiersze Abramka Cytryna. Zakochałem się w tej poezji. Uważam, że jak na chłopca, który miał 14–15 lat, jest to dobra literatura ... czytaj dalej

Alfabet

Powiązane

Powiązane