spektakl

Trąd w pałacu sprawiedliwości | Gustaw Holoubek

Wideo, 1:30:00, reż. Gustaw Holoubek, 1970 producent: Komitet d/s Radia i Telewizji

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

„Trąd w Pałacu Sprawiedliwości“ Ugo Bettiego jest ważnym tytułem na zawodowej drodze Gustawa Holoubka. W tej sztuce debiutował w Warszawie. Po latach z sukcesem wyreżyserował ją w Teatrze Telewizji
„To jest obrzydliwy pałac. Prawdziwy labirynt. Obecnie, niestety, nie pachnie tu zbyt ładnie, jakby jakaś zdechła mysz leżała w którymś kącie” – mówi Archiwista. W dramacie Ugo Bettiego zbrodnia przewrotnie zdarza się w miejscu, w którym słowo „sprawiedliwość” odmieniane jest przez wszystkie przypadki. Ofiarą staje się zamożny, szanowany obywatel, a krąg podejrzanych obejmuje sędziów, którzy na co dzień ferują wyroki. W tytułowym Pałacu Sprawiedliwości rozpoczyna się śledztwo. Ma wyjaśnić nie tylko morderstwo, ale też zdiagnozować inne choroby, którymi zarażone jest środowisko stróżów prawa. W przedstawieniu w reżyserii Gustawa Holoubka, metodycznie, krok po kroku, odkrywane są motywacje działań bohaterów, ich ukryte intencje i skrywane powiązania. Cust – postać kreowana przez reżysera – prowadzi cyniczną i inteligentną grę o przejęcie schedy po starzejącym się zwierzchniku sądu. W bezwzględności nie ma sobie równych nawet w świecie, w którym każdy ma coś na sumieniu.

Personalia
Grając w telewizyjnym spektaklu sędziego Custa, Holoubek wracał do roli, którą w 1958 roku debiutował w Warszawie na Scenie Kameralnej Teatru Polskiego. Wywołał wtedy duże poruszenie. Grał inaczej niż aktorzy stołecznych scen. „Wprowadził aktorstwo osobiste, osobowościowe, referował rolę poprzez siebie” – wspominał Zbigniew Zapasiewicz. Holoubek też był zaskoczony, niestety negatywnie. W postawie aktorów warszawskich raził go przede wszystkim brak prawdy, nadmierna deklamacja, sztuczność, emfaza. „Mój bunt polegał na tym, żeby powiedzieć Warszawce, że tak się nie gra” – mówił po latach. „Jego bohater wydaje się zawsze człowiekiem współczesnym” – pisał już w 1959 roku Andrzej Władysław Kral. Holoubek jako aktor i jako reżyser pozostał wierny swoim założeniom, tworząc teatr, który określano mianem intelektualnego i zdystansowanego. Kiedy pytano go o tajemnicę intelektualnego aktorstwa, odpowiadał żartem: „Staram się przedłużać dźwięki”.

Głosy z widowni
Przedstawienie nie gubi atrakcyjności wątku kryminalnego, a jednocześnie przedstawia mechanizmy walki o władzę. Do dziś robi wrażenie: „Obserwujemy w tym spektaklu niebezpieczne związki pozoru prawdy z realnym złem” – pisał kilka miesięcy temu autor bloga teatralnego „Okiem widza”.

Na marginesie
Dramaturgiczny chwyt włoskiego autora polega na tym, że na początku sztuki główny bohater w ogóle nie zabiera głosu. Cust pozostaje na drugim planie. Czyta z boku prasę. Zbigniew Raszewski notował w Raptularzu przy okazji spektaklu z 1958 roku: „Na scenie gromada asów i tuzów. W pewnej chwili w głębi, ale z prawej strony, nie na wprost nas, wchodzi aktor niepozornej powierzchowności, nie patrzy na nikogo, siada sobie (tam w głębi) i spokojnie zaczyna czytać gazetę. Asy i tuzy nadal perorują, ale już nikt ich nie słucha. Wszyscy wpatrują się zafascynowani w tę zagadkową postać z gazetą. To było wejście prowokacyjnie nijakie”.

W telewizyjnym przedstawieniu kamera przez kilka długich minut zdaje się omijać Custa, odsuwać od niego naszą uwagę. Co czyta Cust-Holoubek? Nie jest to gazeta zszyta w pracowni rekwizytorskiej. Aktor ma w ręku aktualny (1970 rok) numer włoskiego magazynu „Epoca”. Na okładce nazwisko: Pietro Valpreda. To włoski anarchista niesłusznie skazany za podłożenie w 1969 roku bomby w Mediolanie. Za niepopełniony czyn przesiedział w więzieniu ponad dwa lata. Z zarzutów oczyścił się w roku 1985. Taka sprawiedliwość.

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. Studio Filmowe „Kadr”/Filmoteka Narodowa

Gustaw Holoubek

(1923–2008) – aktor teatralny i filmowy, reżyser, pedagog, jedna z najwybitniejszych postaci polskiego teatru powojennego, nazywany aktorem intelektualnym, zdystansowanym. W 1947 roku ukończył w Krakowie Studio Dramatyczne przy Teatrze im. Juliusza Słowackiego. W tym samym roku debiutował na scenie Miejskich Teatrów Dramatycznych. W 1949 roku przeniósł się do Teatru Śląskiego w Katowicach. Od 1956 roku był aktorem teatrów warszawskich – Polskiego i Narodowego. W latach 1972–1982 prowadził stołeczny Teatr Dramatyczny. Od 1997 do 2008 kierował Teatrem Ateneum.

zobacz także

  • spektakl Wideo 1:17:00 Wizyta starszej pani | Jerzy Gruza Barbara Krafftówna nakłada maskę, aby pokazać prawdę skrzywdzonej kobiety. „Wizyta starszej pani” Friedricha Dürrenmatta przygotowana przez Jerzego Gruzę.
    spektakl Wideo 1:17:00 Wizyta starszej pani | Jerzy Gruza Barbara Krafftówna nakłada maskę, aby pokazać prawdę skrzywdzonej kobiety. „Wizyta starszej pani” Friedricha Dürrenmatta przygotowana przez Jerzego Gruzę.
  • spektakl Wideo 1:12:00 Umarła klasa | Tadeusz Kantor Jedno z największych dzieł XX-wiecznego teatru. Tadeusz Kantor snuje „seans dramatyczny” o umieraniu, które zaczyna się już w dzieciństwie, wykorzystując na scenie manekiny-trupy. Te figury staną się symbolem jego Teatru Śmierci.
    spektakl Wideo 1:12:00 Umarła klasa | Tadeusz Kantor Jedno z największych dzieł XX-wiecznego teatru. Tadeusz Kantor snuje „seans dramatyczny” o umieraniu, które zaczyna się już w dzieciństwie, wykorzystując na scenie manekiny-trupy. Te figury staną się symbolem jego Teatru Śmierci.
  • spektakl Wideo 1:17:00 Przygoda pana Trapsa | Konrad Swinarski Swoją inscenizacją sztuki Friedricha Dürrenmatta Konrad Swinarski zdradza przepis na telewizyjny przebój. Współczesny moralitet realizuje w stylu teatru sensacji.
    spektakl Wideo 1:17:00 Przygoda pana Trapsa | Konrad Swinarski Swoją inscenizacją sztuki Friedricha Dürrenmatta Konrad Swinarski zdradza przepis na telewizyjny przebój. Współczesny moralitet realizuje w stylu teatru sensacji.
  • spektakl Wideo 1:17:07 Mistrz | Jerzy Antczak Dramat Zdzisława Skowrońskiego w reżyserii Jerzego Antczaka zdobył w 1966 roku Prix Italia. To poruszająca historia z wielką rolą Janusza Warneckiego – hołd złożony aktorom i aktorstwu
    spektakl Wideo 1:17:07 Mistrz | Jerzy Antczak Dramat Zdzisława Skowrońskiego w reżyserii Jerzego Antczaka zdobył w 1966 roku Prix Italia. To poruszająca historia z wielką rolą Janusza Warneckiego – hołd złożony aktorom i aktorstwu
  • spektakl Wideo 1:58:04 Mazepa | Gustaw Holoubek Gustaw Holoubek wpasował dramat Juliusza Słowackiego we współczesny kontekst, zauważając, że historię pazia króla Jana Kazimierza zakochanego w młodej żonie Wojewody czytać można jako romans kryminalny, a nawet dreszczowiec. Nie wiązało się to z trywializacją utworu, wciąż chodziło o słowo poety.
    spektakl Wideo 1:58:04 Mazepa | Gustaw Holoubek Gustaw Holoubek wpasował dramat Juliusza Słowackiego we współczesny kontekst, zauważając, że historię pazia króla Jana Kazimierza zakochanego w młodej żonie Wojewody czytać można jako romans kryminalny, a nawet dreszczowiec. Nie wiązało się to z trywializacją utworu, wciąż chodziło o słowo poety.

podziel się wrażeniami