spektakl

Proces | Agnieszka Holland, Laco Adamik | fragment

Wideo, 2:31, reż. Laco Adamik, Agnieszka Holland, 1980 producent: Telewizja Polska

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

Proces wg Franza Kafki przygotowany przez reżyserki duet – Agnieszkę Holland i Laco Adamika: Roman Wilhelmi jako Józef K. zmaga się ze światem, który jest pułapką i więzieniem.

Przychodzą wczesnym rankiem. Brutalnie wyciągają z łóżka. Bezczelnie panoszą się w mieszkaniu i zjadają nie swoje śniadanie. Niczego nie tłumaczą. Przynoszą jedyną pewną i niepodważalną wiadomość o aresztowaniu Józefa K. Ten mocny początek Procesu jest jednym z najlepiej znanych w literaturze XX wieku. W przedstawieniu Agnieszki Holland i Laco Adamika nie traci na sile. Ich Proces ma szybkie tempo i nerwowy rytm, uzależniony od kolejnych decyzji głównego bohatera i podejmowanych przez niego prób przywrócenia ładu w swoim życiu. Atmosferę osaczenia potęgują klaustrofobiczne wnętrza: obskurne klatki schodowe, korytarze, strychy, mroczne poddasza wypełnione szarymi i zmęczonymi ludźmi, którzy bez wyjątku także podlegają wszechobecnemu sądowi. Rzeczywistość spektaklu jest jak senny koszmar na jawie, tym straszniejszy, że nie zmaga się z nim – tak jak to było na kartach powieści – młody człowiek, tylko doświadczony mężczyzna, który przecież zna życie i jego rozliczne mielizny.

Personalia
Przedstawienie ma twarz Romana Wilhelmiego. Aktor kojarzył się z rolami twardych, silnych często negatywnych bohaterów, chociażby takich jak pamiętny Stanley Kowalski w Tramwaju zwanym pożądaniem Tennessee Williamsa w inscenizacji Aleksandra Bardiniego. W kinie utrwalił się jego wizerunek jako odtwórcy miałkich, ale bez pardonu idących przez życie ludzi: Fornalskiego w Zaklętych rewirach w reżyserii Janusza Majewskiego czy cwaniakowatego Brońskiego w Bez znieczulenia Andrzeja Wajdy. „Pełen specyficznego, trochę knajackiego wdzięku, seksapilu, anielstwa i diabelstwa” – pisała o nim Hanna Baltyn. Obsadzenie czterdziestoczteroletniego aktora w roli Bohatera okazało się wydarzeniem. Wilhelmi, na przekór emploi, stworzył skupiony, wewnętrzny portret zaszczutego człowieka, z każdą minutą słabnącego w zderzeniu z systemem przemielającym jego dotychczasowe życie.

Głosy z widowni
Widzowie, którzy widzieli – należące do nurtu kina moralnego niepokoju – fabuły, kręcone przez Holland w latach 70., mogli dostrzec ich związki z Procesem. Po premierowej emisji nie ukazało się wiele recenzji. W tym samym czasie dystrybucja filmu Agnieszki Holland Kobieta samotna została na dłuższy czas wstrzymana przez cenzurę, a sama reżyserka wyemigrowała z Polski. Mimo to rola Wilhelmiego została zauważona. Aktora uhonorowano Złotym Ekranem za „wybitne osiągnięcia artystyczne w dziedzinie aktorstwa telewizyjnego”.

Na marginesie
Dla Agnieszki Holland Proces to jedno z pięciu przedstawień przygotowanych dla Teatru Telewizji. Bogatszy dorobek ma współtwórca spektaklu – Laco Adamik, który pracował w telewizji w latach 1973–2007. Oprócz reżyserii zajmował się też realizacją wizji. Był pionierem nowych technik. Eksperymentował z dźwiękowymi efektami synchronicznymi (Poczta
Rabindranatha Tagore, 1975), zdjęciami trickowymi (Burza Williama Shakespeare’a, 1991) oraz scenografią generowaną komputerowo (Don Carlos Friedricha Schillera, 1996).

O reżyserach

Zdjęcie reżysera
fot. Sławek, Wikimedia Commons, CC BY SA

Laco Adamik

(ur. 1942) – reżyser teatralny, filmowy i operowy, ukończył wydział reżyserii akademii filmowej w Pradze. Od lat 70. związany z Teatrem Telewizji (jako reżyser i realizator), w którym debiutował w 1973 roku Białą zarazą Karela Čapka.
Zdjęcie reżysera
fot. Malwina Toczek

Agnieszka Holland

(ur. 1948) – reżyserka filmowa i teatralna, scenarzystka, absolwentka reżyserii akademii filmowej w Pradze. Po studiach współpracowała m.in. z Krzysztofem Zanussim (Iluminacja) oraz Andrzejem Wajdą w Studiu Filmowym „X”. Jej Aktorzy prowincjonalni (1978) uznawani są za sztandarową wypowiedź kina moralnego niepokoju. Do roku 1981 nakręciła jeszcze Gorączkę oraz Kobietę samotną.

zobacz fotokonteksty

zobacz także

  • spektakl Wideo 2:35 Krawiec | Michał Kwieciński | fragment Demoniczny krojczy-filozof w wykonaniu Andrzeja Seweryna pokazuje, na czym w praktyce polega trzymanie władzy – Krawiec Sławomira Mrożka w reżyserii Michała Kwiecińskiego.
    spektakl Wideo 2:35 Krawiec | Michał Kwieciński | fragment Demoniczny krojczy-filozof w wykonaniu Andrzeja Seweryna pokazuje, na czym w praktyce polega trzymanie władzy – Krawiec Sławomira Mrożka w reżyserii Michała Kwiecińskiego.
  • słuchowisko Audio 57:25 Ferdydurke | Witold Gombrowicz | 3/3 Adaptacja, która nie idzie na skróty. Janusz Kukuła rozpisuje „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza na trzyczęściowe słuchowisko. Wprowadzając elementy muzyczne, bawi się formą.
    słuchowisko Audio 57:25 Ferdydurke | Witold Gombrowicz | 3/3 Adaptacja, która nie idzie na skróty. Janusz Kukuła rozpisuje „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza na trzyczęściowe słuchowisko. Wprowadzając elementy muzyczne, bawi się formą.
  • spektakl Wideo 1:03:19 Hamlet Stanisława Wyspiańskiego | Jerzy Grzegorzewski W Hamlecie Stanisława Wyspiańskiego Jerzy Grzegorzewski ukazał dramat nieuleczalnie chorego artysty, mającego świadomość nadchodzącej śmierci, ale podejmującego trud stworzenia jeszcze jednego dzieła.
    spektakl Wideo 1:03:19 Hamlet Stanisława Wyspiańskiego | Jerzy Grzegorzewski W Hamlecie Stanisława Wyspiańskiego Jerzy Grzegorzewski ukazał dramat nieuleczalnie chorego artysty, mającego świadomość nadchodzącej śmierci, ale podejmującego trud stworzenia jeszcze jednego dzieła.
  • spektakl Wideo 13:48 Sędziowie | Jerzy Grzegorzewski | fragment Sędziowie Stanisława Wyspiańskiego w rytmach dyktowanych przez Jerzego Grzegorzewskiego wybrzmiewają bogactwem znaczeń. Gdy na pierwszym planie trwa sprawa w domu bogatego żydowskiego kupca, w tle słychać taneczną zabawę z Wesela.
    spektakl Wideo 13:48 Sędziowie | Jerzy Grzegorzewski | fragment Sędziowie Stanisława Wyspiańskiego w rytmach dyktowanych przez Jerzego Grzegorzewskiego wybrzmiewają bogactwem znaczeń. Gdy na pierwszym planie trwa sprawa w domu bogatego żydowskiego kupca, w tle słychać taneczną zabawę z Wesela.
  • słuchowisko Audio 2:17:55 Pan Jowialski | Aleksander Fredro Komedia Aleksandra Fredry w reżyserii Aleksandra Zelwerowicza jest najstarszym zachowanym w całości słuchowiskiem Polskiego Radia (1949 rok). W tytułowej roli występuje legendarny Ludwik Solski.
    słuchowisko Audio 2:17:55 Pan Jowialski | Aleksander Fredro Komedia Aleksandra Fredry w reżyserii Aleksandra Zelwerowicza jest najstarszym zachowanym w całości słuchowiskiem Polskiego Radia (1949 rok). W tytułowej roli występuje legendarny Ludwik Solski.

podziel się wrażeniami