spektakl

Noc listopadowa | Andrzej Wajda | fragment

Wideo, 2:47, reż. Andrzej Wajda, 1978 producent: Telewizja Polska

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

Andrzej Wajda inscenizuje Noc listopadową Stanisława Wyspiańskiego w miejscach, w których działo się powstanie 1830 roku i w zgodzie z intencją autora – jako dramat z elementami opery.
Manipulowanie obrazem i dźwiękiem, telewizyjne triki, plenery: pawilon Szkoły Podchorążych, wnętrza łazienkowskiego pałacu, Stare Miasto. Andrzej Wajda czyni z dramatu Wyspiańskiego wielkie widowisko. Na ekranie, w nakładających się na siebie kadrach, splata historię z mitologią. Filmuje autentyczne miejsca, które w kamerze nabierają wyrazu artystycznej wizji. Całości nadaje muzyczny charakter. Są śpiewy i recytatywy skomponowane przez Zygmunta Koniecznego (w ten sposób realizuje pierwotny zamysł autora, który bezskutecznie poszukiwał kompozytora będącego w stanie nadać części jego dramatu charakter opery). Jednocześnie mnoży konteksty. Kręcąc Noc listopadową na stołecznych ulicach, przywołuje też pamięć późniejszego zrywu zakończonego klęską, czyli powstania warszawskiego. „Noc listopadową pieściłem w swojej wyobraźni od dawna” – mówił reżyser na łamach „Teatru”.

Personalia
W przedstawieniu występują aktorzy krakowskiego Starego Teatru, w latach 70. bodaj najlepszy zespół w Polsce. Mitologiczną Korą jest Anna Dymna, z kolei Nike spod Cheronei – Elżbieta Karkoszka; postaci historyczne to np. Piotr Wysocki grany przez Jerzego Stuhra, Generał Chłopicki – Edward Lubaszenko, Joanna Grudzińska to Teresa Budzisz-Krzyżanowska. W roli Wielkiego Księcia Konstantego widzimy Jerzego Nowickiego, który w owym czasie tworzył kreacje w „dostojewskich” przedstawieniach Wajdy – Stawrogina w Biesach (1971) oraz Rogożyna w Nastasji Filipownej wg Idioty (1977). Występ w Nocy listopadowej był kolejnym ważnym dokonaniem w jego karierze. Zofia Szczygielska notowała w książce Nowicki, że na koncepcję, jak pokazać Wielkiego Księcia, wpadł znienacka. Wiedział na pewno, że trzeba „grać Konstantego jak najdalej od diabła”.

Głosy z widowni
„Co rzec o Konstantym w wydaniu Jana Nowickiego? – pytał po latach Paweł Głowacki w „Dzienniku Polskim”. – W tej roli tkwi cała potęga Nowickiego. Zagrał boga, który czuje skończoność swej władzy, bo dobrze wie, iż w świecie ludzkim hierarchie boskości wciąż się zmieniają, ale za to nie zmienia się los. Nowicki jest ciągłym kontredansem sprzeczności – strachu i mocy, delikatności i chamstwa, ciepła i lodu, plusa i minusa. I jest w nim, od pierwszej sceny, potęga tej cierpkiej świadomości, że nic nie da się zrobić, bo co się ma stać – to się stać musi. Po co więc oceniać świat?”.

Maciej Karpiński pisał zaś w latach 70. w „Sztandarze Młodych”: „Takie właśnie potraktowanie postaci Wielkiego Księcia wzbudziło najwięcej kontrowersji wokół przedstawienia. Oburzyli się zwolennicy prostej i jednoznacznej wizji historii, którzy pragnęliby mieć jasny i wyraźny podział na postacie historyczne złe i dobre. Wszelkie zachwianie tego podziału – jak choćby próba pogłębienia psychologicznego wizerunku Konstantego – trącą im »Szarganiem świętości«. W każdym razie – jako się rzekło – wzbudzenie fermentu w duszach i umysłach, spowodowanie zadumy nad historią i jej zaskakującymi nieraz meandrami i ukrytymi mechanizmami – to pierwszy triumf teatru”.

Na marginesie
Telewizyjna wersja Nocy listopadowej powstała na kanwie spektaklu przygotowanego przez Wajdę w 1974 roku na deskach Starego Teatru. Na afiszu można było przeczytać podtytuł: „Sceny dramatyczne z muzyką Zygmunta Koniecznego”. Muzykę odtwarzano w trakcie przedstawienia z taśmy. Chór w formie recytatywu wygłaszał również wierszowane didaskalia. Pallas Atena nadnaturalnej wysokości górowała nad pozostałymi postaciami, a Łazienki zostały wyobrażone poprzez wymalowane na strzępach płótna fragmenty architektury oraz przez suche gałęzie drzew.

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. Wikimedia Commons, PD

Andrzej Wajda

(1926–2016) – reżyser filmowy i teatralny. Studiował malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi. Debiutował w 1955 roku Pokoleniem. Zrealizował głośne filmy ukazujące tragizm polskiej historii: Kanał (1957), Popiół i diament (1958), Popioły (1965), Wesele (1973), Ziemia obiecana (1975), Człowiek z marmuru (1976), Człowiek z żelaza (1981; nagrodzony Złotą Palmą na festiwalu w Cannes), Korczak (1990), Pan Tadeusz (1999), Katyń (2007). Kręcił też filmy w Jugosławii (Syberyjska Lady Makbet; 1962, Bramy raju, 1967), Francji (Danton, 1982), Niemczech (Piłat i inni, 1971) i Japonii (Nastasja, 1994). W 2000 roku otrzymał Oscara za całokształt twórczości filmowej.

jesteś w ścieżce tematycznej

  • zdjęcie Nie szkolny teatr lektur

    Nie szkolny teatr lektur

    idź tą ścieżką
    Shakespeare, Mickiewicz, Dostojewski, Wyspiański. Jakie tajemnice klasycznych dzieł odkrywają reżyserzy? Teatr potrafi obrócić na nice przyjęte interpretacje. „Wesele" bez Chochoła, Makbet na Bliskim Wschodzie – zdarzyć może się wszystko.

zobacz fotokonteksty

zobacz także

  • spektakl Wideo 1:03:19 Hamlet Stanisława Wyspiańskiego | Jerzy Grzegorzewski W Hamlecie Stanisława Wyspiańskiego Jerzy Grzegorzewski ukazał dramat nieuleczalnie chorego artysty, mającego świadomość nadchodzącej śmierci, ale podejmującego trud stworzenia jeszcze jednego dzieła.
    spektakl Wideo 1:03:19 Hamlet Stanisława Wyspiańskiego | Jerzy Grzegorzewski W Hamlecie Stanisława Wyspiańskiego Jerzy Grzegorzewski ukazał dramat nieuleczalnie chorego artysty, mającego świadomość nadchodzącej śmierci, ale podejmującego trud stworzenia jeszcze jednego dzieła.
  • spektakl Wideo 2:31 Proces | Agnieszka Holland, Laco Adamik | fragment Proces wg Franza Kafki przygotowany przez reżyserki duet – Agnieszkę Holland i Laco Adamika: Roman Wilhelmi jako Józef K. zmaga się ze światem, który jest pułapką i więzieniem.
    spektakl Wideo 2:31 Proces | Agnieszka Holland, Laco Adamik | fragment Proces wg Franza Kafki przygotowany przez reżyserki duet – Agnieszkę Holland i Laco Adamika: Roman Wilhelmi jako Józef K. zmaga się ze światem, który jest pułapką i więzieniem.
  • dokument Wideo 49:12 Tadeusz Kantor | TAK (Telewizyjne Archiwum Kultury) 1997 Telewizyjny program z lat 90. przypomina notację dokumentalną, pokazującą pracę Tadeusza Kantora nad spektaklem Nadobnisie i koczkodany wg Stanisława I. Witkiewicza. To był pierwszy polski film rejestrujący działalność Teatru Cricot 2.
    dokument Wideo 49:12 Tadeusz Kantor | TAK (Telewizyjne Archiwum Kultury) 1997 Telewizyjny program z lat 90. przypomina notację dokumentalną, pokazującą pracę Tadeusza Kantora nad spektaklem Nadobnisie i koczkodany wg Stanisława I. Witkiewicza. To był pierwszy polski film rejestrujący działalność Teatru Cricot 2.
  • spektakl Wideo 1:17:23 Przygoda | Jan Englert Jan Englert świętuje półwiecze aktorstwa. Z tej okazji w Teatrze Telewizji reżyseruje oraz gra główną rolę w Przygodzie Sándora Máraiego. O tekście węgierskiego prozaika mówi, że to zawodowa gratka, a o jubileuszu, że to wejście jedną nogą do trumny.
    spektakl Wideo 1:17:23 Przygoda | Jan Englert Jan Englert świętuje półwiecze aktorstwa. Z tej okazji w Teatrze Telewizji reżyseruje oraz gra główną rolę w Przygodzie Sándora Máraiego. O tekście węgierskiego prozaika mówi, że to zawodowa gratka, a o jubileuszu, że to wejście jedną nogą do trumny.
  • spektakl Wideo 0:55 Wariat i zakonnica | Krystian Lupa | fragment Stanisław Ignacy Witkiewicz i Krystian Lupa to konfiguracja już nieaktywna, ale w latach 70. i 80. – bardzo twórcza. Reżyser debiutował spektaklem na podstawie Witkacego. Wariat i zakonnica to jego druga realizacja dramatu tego autora.
    spektakl Wideo 0:55 Wariat i zakonnica | Krystian Lupa | fragment Stanisław Ignacy Witkiewicz i Krystian Lupa to konfiguracja już nieaktywna, ale w latach 70. i 80. – bardzo twórcza. Reżyser debiutował spektaklem na podstawie Witkacego. Wariat i zakonnica to jego druga realizacja dramatu tego autora.

podziel się wrażeniami