spektakl

Macchina dell’amore e della morte (Maszyna miłości i śmierci) | Tadeusz Kantor

Wideo, 53:27, reż. Tadeusz Kantor, 1991 producent: Telewizja Polska

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

W Maszynie miłości i śmierci, opartej na sztuce dla marionetek Maurice’a Maeterlincka Śmierć Tintagilesa, Tadeusz Kantor powraca z nostalgią do swego pierwszego spektaklu sprzed 50 lat oraz dwóch nurtów w nowoczesnej sztuce, z których wywodził się jego teatr: symbolizmu i konstruktywizmu.
W dorobku teatralnym Tadeusza Kantora obok spektakli znajdują się ich szkice lub szkolne etiudy określane przez niego – od nazwy Teatru Cricot 2 – jako cricotages. Po raz pierwszy użył słowa cricotage w grudniu 1965 roku, w tytule happeningu zorganizowanego w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych w Warszawie. W okresie Teatru Śmierci artysta stworzył poza granicami Polski aż pięć cricotages: Gdzie są niegdysiejsze śniegi? (Rzym, 1979), Ślub w manierze konstruktywistycznej i surrealistycznej (Mediolan, 1986), Maszyna miłości i śmierci (Kassel, 1987), Bardzo krótka lekcja (Charleville-Mézières, 1988) i Cicha noc (Awinion, 1990).

Powstały we Włoszech z tamtejszymi wykonawcami oraz jednym aktorem z Polski dwuczęściowy cricotage Maszyna miłości i śmierci oparty został na Śmierci Tintagilesa Maurice’a Maeterlincka w przekładzie Giovanniego Raboniego. Część pierwsza nawiązywała do lalkowej realizacji dramatu Maeterlincka przygotowanej przez Kantora w roku 1937 w Krakowie, w czasie studiów w Akademii Sztuk Pięknych. Utrzymana ona była w stylu konstruktywizmu niemieckiego z kręgu Bauhausu, a ściślej w duchu widowisk Oskara Schlemmera z użyciem zmechanizowanych figur. Druga część przedstawienia – Przeminęło pół wieku: rok 1987. Wiadomo jaka maszyna – stanowiła rehabilitację symbolizmu z perspektywy Teatru Śmierci.

„Spektakl był przygotowywany na otwarcie festiwalu documenta w Kassel. W trakcie intensywnych prób powstawało wszystko naraz: tekst, kostiumy, muzyka (Saro Cosentino), częściowo scenografia – pisała Anna Halczak w tekście opublikowanym w „Didaskaliach”. – Ciągle zmieniała się, kształtowała, koncepcja spektaklu. Były to dwa tygodnie napiętej pracy aktorów, pracowników technicznych i samego twórcy. Największym technicznym problemem były krzesła, które miały poruszać się »same« w ostatniej sekwencji pierwszej części spektaklu. Wykonanie specjalnych mechanizmów do tego celu zajęło kilka dni i bardzo niecierpliwiło artystę. Gdy wreszcie na dzień przed premierą spełniło się jego żądanie, okazało się, że nie o taki efekt chodziło”.

Przedstawienie zostało zarejestrowane kamerą wideo w Teatro Litta w Mediolanie 21 i 26 czerwca 1987 roku. Wersję telewizyjną wyprodukowano po śmierci Kantora, w ramach cyklu Aleksandry Czarneckiej Z archiwum Cricoteki.

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. Wikimedia Commons, PD

Tadeusz Kantor

(1915–1990) – malarz, reżyser i scenograf teatralny. Ukończył w 1939 roku Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. W czasie wojny prowadził w podziemiu Teatr Niezależny, w którym wystawił Balladynę Juliusza Słowackiego (1942) i Powrót Odysa Stanisława Wyspiańskiego (1944). W okresie stalinizmu pracował jako scenograf przede wszystkim w Starym Teatrze w Krakowie, gdzie zainscenizował kilka przedstawień, m.in. Nosorożca Eugène’a Ionesco (1961). Był założycielem i kierownikiem awangardowego Teatru Cricot 2, działającego w Krakowie od 1956 do 1991 roku, najpierw w Domu Plastyków, a potem w Galerii Krzysztofory.

zobacz także

  • słuchowisko Audio 1:27:50 Hamlet | William Shakespeare „Hamlet” Williama Shakespeare’a w reżyserii Waldemara Modestowicza brzmi jak nigdy dotąd. W słuchowisku wykorzystane są najnowsze rozwiązania systemu dźwięku przestrzennego.
    słuchowisko Audio 1:27:50 Hamlet | William Shakespeare „Hamlet” Williama Shakespeare’a w reżyserii Waldemara Modestowicza brzmi jak nigdy dotąd. W słuchowisku wykorzystane są najnowsze rozwiązania systemu dźwięku przestrzennego.
  • słuchowisko Audio 50:38 Perła | John Steinbeck Radiowy przebój pierwszej połowy lat 60. Przypowieść o istocie zła kusiła nazwiskami: autora, Johna Steinbecka, oraz reżysera, Adama Hanuszkiewicza.
    słuchowisko Audio 50:38 Perła | John Steinbeck Radiowy przebój pierwszej połowy lat 60. Przypowieść o istocie zła kusiła nazwiskami: autora, Johna Steinbecka, oraz reżysera, Adama Hanuszkiewicza.
  • spektakl Wideo 1:21:30 Nigdy tu już nie powrócę | Tadeusz Kantor Tadeusz Kantor w swoim spektaklu przywołuje wspomnienia z czasu wojny, w tym powstałą w podziemiu inscenizację „Powrotu Odysa” Stanisława Wyspiańskiego, oraz spektakle Cricot 2. Wygłasza monologi Odysa, który uprzytamnia sobie niemożność powrotu do przeszłości i nieuchronność śmierci.
    spektakl Wideo 1:21:30 Nigdy tu już nie powrócę | Tadeusz Kantor Tadeusz Kantor w swoim spektaklu przywołuje wspomnienia z czasu wojny, w tym powstałą w podziemiu inscenizację „Powrotu Odysa” Stanisława Wyspiańskiego, oraz spektakle Cricot 2. Wygłasza monologi Odysa, który uprzytamnia sobie niemożność powrotu do przeszłości i nieuchronność śmierci.
  • spektakl Wideo 1:55:41 H. | Jan Klata Z Hamleta w postsolidarnościowym czasie i miejscu została tylko pierwsza litera imienia. Jan Klata posłużył się arcydziełem Williama Shakespeare’a, żeby w „H.” wykrzyczeć wściekłość pokolenia tych, „którzy się nie załapali”. Larum odbijało się echem w upadającej Stoczni Gdańskiej, gdzie grany był spektakl.
    spektakl Wideo 1:55:41 H. | Jan Klata Z Hamleta w postsolidarnościowym czasie i miejscu została tylko pierwsza litera imienia. Jan Klata posłużył się arcydziełem Williama Shakespeare’a, żeby w „H.” wykrzyczeć wściekłość pokolenia tych, „którzy się nie załapali”. Larum odbijało się echem w upadającej Stoczni Gdańskiej, gdzie grany był spektakl.
  • słuchowisko Audio 1:24:06 Proces | Franz Kafka Jacek Woszczerowicz gra Józefa K. w Procesie Franza Kafki – słuchowisku Polskiego Radia z 1957 roku, na rok przed słynną kreacją w stołecznym Teatrze Ateneum.
    słuchowisko Audio 1:24:06 Proces | Franz Kafka Jacek Woszczerowicz gra Józefa K. w Procesie Franza Kafki – słuchowisku Polskiego Radia z 1957 roku, na rok przed słynną kreacją w stołecznym Teatrze Ateneum.

podziel się wrażeniami