spektakl

Kto tu wpuścił dziennikarzy | Mikołaj Grabowski | fragment

Wideo, 2:45, reż. Mikołaj Grabowski, 1991 producent: Telewizja Polska S.A.

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

Mocno i celnie o najnowszej historii Polski. Kto tu wpuścił dziennikarzy Marka Millera w reżyserii Mikołaja Grabowskiego pokazuje strajk w Stoczni Gdańskiej z perspektywy ludzi mediów.
Sierpień 1980 roku. Stocznia Gdańska. Strajk. Po tych wydarzeniach w łódzkiej Pracowni Reportażu powstała książka – Kto tu wpuścił dziennikarzy według pomysłu Marka Millera. Nie pisano w niej o protestujących robotnikach, ale o tych, którzy przedstawiali wydarzenia na Wybrzeżu. Zebrano relacje czterdziestu jeden ludzi mediów. W stanie wojennym książka była czytana w odcinkach w Radiu Wolna Europa. W 1983 roku wydało ją podziemne wydawnictwo Nowa.

Osiem lat później Mikołaj Grabowski zrobił z tego materiału spektakl, który momentami przypomina telewizyjny reportaż (wywiady zostały zainscenizowane i zagrane w mieszkaniach, kawiarniach, gabinetach, w plenerze), a czasem podkreśla teatralną umowność (bohaterowie przenoszeni są do miejsca, które imituje stocznię). Scenograf, Tadeusz Paul ustawił metalową bramę, parę krzeseł, stół, sztuczne drzewko, pod którym zbierają się dziennikarze. To miejsce służy przypominaniu, odtwarzaniu, inscenizowaniu nie tylko faktów, ale też i emocji, jakie im towarzyszyły.

„Reżyser zachowuje się wewnątrz swojego spektaklu tak, jakby to sam Gombrowicz przyjechał opisać strajk – pisał Łukasz Drewniak. – Wyobrażacie to sobie? Nie? Grabowski sobie wyobraził. Przekrzywił głowę i popatrzył na dobrze znane, obrosłe mitem zdarzenie pod innym niż wszyscy kątem. Ze zbiorowego zbudował to, co indywidualne. Czuć z każdego kadru, że to wypowiedź osobista, niepodpięta pod żadną polityczną opcję i żadną ideologię. Dla reżysera Trans-Atlantyku nasza normalność rodziła się zawsze z naszej śmieszności”.

Personalia
Autor Kto tu wpuścił dziennikarzy, Marek Miller, jest z wykształcenia socjologiem. W latach 80. pracował dla łódzkich „Odgłosów” i warszawskiego „Radaru”. Wykładał w łódzkiej Filmówce, obecnie związany jest z Instytutem Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie działa powołane przez niego Laboratorium Reportażu – praktyczna szkoła dziennikarstwa. Na stronie Instytutu można o nim przeczytać: „Twierdzi, że w swoim życiu nigdy nie zaznał nudy, gdyż żyje pasją. Pasją dociekania, zgłębiania, zadawania pytań. Dziennikarstwo – twierdzi – to wehikuł służący do badania tajemnicy”. Jest autorem wielu książek, niektóre powstały przy współpracy ze studentami Laboratorium Reportażu.

Po Kto tu wpuścił dziennikarzy Grabowski jeszcze raz sięgnął do tekstu Millera, realizując spektakl Uczta grudniowa 1840 roku, czyli dwóch na słońcach swych przeciwnych Bogów (2005). Za jego dyrekcji w Starym Teatrze powstały ponadto dwa przedstawienia według Millera: na podstawie Sekta Made in Poland Maria Spiss wyreżyserowała Pani Bóg Halina (2007), a Europa według Auschwitz. Theresienstadt stała się kanwą spektaklu Terezin przygotowanego przez Zbigniewa Micha (2008).


Głosy z widowni
Kto tu wpuścił dziennikarzy nie zyskało takiej sławy jak inne realizacje Grabowskiego – Opis obyczajów czy Scenariusz dla trzech aktorów. W 1991 roku spektakl brzmiał obrazoburczo, nie wpisywał się w mitologizację wydarzeń sierpniowych. Ale wielu widzów i krytyków ma to przedstawienie we wdzięcznej pamięci. „Nigdy potem Mikołaj Grabowski nie był już tak odważny i nigdy polski teatr nie powiedział nic mocniej i celniej o najnowszej historii” – pisał w 2009 roku Łukasz Drewniak.

Na marginesie
W 2005 roku, ćwierć wieku po sierpniowych strajkach, Kto tu wpuścił dziennikarzy zostało wznowione i uzupełnione suplementem. Można się z niego dowiedzieć, jak w wolnej Polsce potoczyły się losy dziennikarzy, którzy latem 1980 roku chcieli przedostać się przez bramę stoczni, żeby zobaczyć dziejącą się Historię.

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. Ja Fryta, Wikimedia Commons, CC BY SA

Mikołaj Grabowski

(ur. 1946) – aktor i reżyser, absolwent wydziałów aktorskiego (1969) i reżyserskiego (1977) krakowskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej. Jako aktor debiutował w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie w spektaklu Lidii Zamkow – Człowiek jak człowiek Bertolta Brechta (1969). Od roku 1968 związany był z założoną przez Andrzeja Kaczyńskiego awangardową grupą muzyków MW2, z którą współtworzył „teatr instrumentalny” Bogusława Schaeffera. Po studiach reżyserskich pracował w Jeleniej Górze, gdzie zrealizował m.in. Iwonę, księżniczkę Burgunda Witolda Gombrowicza (1978). Schaefferowi i Gombrowiczowi będzie wierny przez lata.

zobacz także

  • słuchowisko Audio 1:33:29 Pigmalion | George Bernard Shaw Halina Mikołajska i Jacek Woszczerowicz w najbardziej znanej sztuce George’a Bernarda Shaw w reżyserii Michała Meliny.
    słuchowisko Audio 1:33:29 Pigmalion | George Bernard Shaw Halina Mikołajska i Jacek Woszczerowicz w najbardziej znanej sztuce George’a Bernarda Shaw w reżyserii Michała Meliny.
  • spektakl Wideo 1:47 Wiosna Narodów w Cichym Zakątku | Tadeusz Bradecki | fragment Wiosna Ludów opanowuje Europę, a gdy dociera do Krakowa, staje się tragikomiczną rewolucją na prowincjonalną miarę. Tadeusz Bradecki na podstawie dramatu Adolfa Nowaczyńskiego Wiosna Narodów w Cichym Zakątku wyreżyserował jeden ze swoich najlepszych spektakli.
    spektakl Wideo 1:47 Wiosna Narodów w Cichym Zakątku | Tadeusz Bradecki | fragment Wiosna Ludów opanowuje Europę, a gdy dociera do Krakowa, staje się tragikomiczną rewolucją na prowincjonalną miarę. Tadeusz Bradecki na podstawie dramatu Adolfa Nowaczyńskiego Wiosna Narodów w Cichym Zakątku wyreżyserował jeden ze swoich najlepszych spektakli.
  • słuchowisko Audio 1:00:38 Ślub | Witold Gombrowicz | 2/2 Słuchowisko w reżyserii Waldemara Modestowicza stanowi dowód na to, że „teatr wyobraźni” jest formą, która bardzo dobrze radzi sobie z meandrami dramaturgii Witolda Gombrowicza.
    słuchowisko Audio 1:00:38 Ślub | Witold Gombrowicz | 2/2 Słuchowisko w reżyserii Waldemara Modestowicza stanowi dowód na to, że „teatr wyobraźni” jest formą, która bardzo dobrze radzi sobie z meandrami dramaturgii Witolda Gombrowicza.
  • słuchowisko Audio 57:25 Ferdydurke | Witold Gombrowicz | 3/3 Adaptacja, która nie idzie na skróty. Janusz Kukuła rozpisuje „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza na trzyczęściowe słuchowisko. Wprowadzając elementy muzyczne, bawi się formą.
    słuchowisko Audio 57:25 Ferdydurke | Witold Gombrowicz | 3/3 Adaptacja, która nie idzie na skróty. Janusz Kukuła rozpisuje „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza na trzyczęściowe słuchowisko. Wprowadzając elementy muzyczne, bawi się formą.
  • słuchowisko Audio 21:50 Drugi pokój | Zbigniew Herbert Radiowy dramat Zbigniewa Herberta Drugi pokój w reżyserii Janusza Warneckiego – obyczajowy obrazek, który ma wartość wnikliwego portretu przedstawiającego współczesnego człowieka.
    słuchowisko Audio 21:50 Drugi pokój | Zbigniew Herbert Radiowy dramat Zbigniewa Herberta Drugi pokój w reżyserii Janusza Warneckiego – obyczajowy obrazek, który ma wartość wnikliwego portretu przedstawiającego współczesnego człowieka.

podziel się wrażeniami