Krzysztof Penderecki

„Autor w swym nowatorstwie dźwiękowym posunął się stanowczo za daleko – przekroczył granicę, poza którą zaczyna się już efekciarstwo i poszukiwanie taniej sensacji. Ciekawe, jaka będzie dalsza droga twórcza naszego koryfeusza awangardy; wypada mieć nadzieję, iż zrozumie kiedyś, że sztuka i efekty to są jednak dwie różne rzeczy” – pisał w 1962 roku w „Ruchu Muzycznym” Kazimierz Rozbicki. Dziś, w przededniu 80. urodzin Krzysztofa Pendereckiego, wiemy już, że obawy o przyszłość kompozytora były nieuzasadnione.

Krzysztof Penderecki dyryguje

Krzysztof Penderecki – jeden z najważniejszych, obok Henryka Mikołaja Góreckiego i Witolda Lutosławskiego, polskich kompozytorów XX wieku – urodził się 23 listopada 1933 roku w Dębicy. Nie było wcale oczywiste, że zostanie kompozytorem – wykazywał także zdolności plastyczne, a zanim trafił do klasy kompozycji Artura Malawskiego, grał na skrzypcach i fortepianie. Jego międzynarodowy debiut miał miejsce w 1959 roku na festiwalu Warszawska Jesień. W pierwszych latach twórczości praca Pendereckiego wpisywała się w nurt muzycznej awangardy. To z tego okresu pochodzą słynne i do dziś cieszące się popularnością Polimorfia, Tren czy Kanon. Utwory te, pod batutą kompozytora, zostały wykonane w ramach specjalnego koncertu na Europejskim Kongresie Kultury w 2011 roku. W roku 1966, na zamówienie Westdeutscher Rundfunk w Kolonii powstaje Pasja wg św. Łukasza – pierwsze wielkie dzieło chóralno-orkiestralne Pendereckiego, które umykało prostym kategoryzacjom i rozpoczynało okres poszukiwań własnej muzycznej drogi. Zapraszamy do wysłuchania Stabat Mater i Miserere  – kluczowych fragmentów dzieła, zarejestrowanych podczas festiwalu Aksamitna Kurtyna z 2006 roku.

Niezwykle pracowity, Penderecki od ponad 50 lat komponuje nowe utwory. Choć osoba o jego dorobku mogłaby już dawno osiąść na laurach, kompozytor wciąż pozostaje otwarty na nowe doświadczenia i współpracę z twórcami młodszego pokolenia. Jednym z nich była konfrontacja jego awangardowych kompozycji z muzyką Jonny’ego Greenwooda i Aphex Twina, która miała premierę w ramach wrocławskiego Europejskiego Kongresu Kultury. Zapraszamy do obejrzenia reportażu dokumentującego ten wyjątkowy projekt.

Penderecki kojarzony jest przede wszystkim z twórczością „poważną” , ale nie oznacza to, że stronił od kontaktów z kulturą popularną. Był autorem m.in. muzyki do filmów animowanych (polecamy Słodkie Rytmy z muzyką kompozytora), czy autorem muzyki do Rękopisu znalezionego w Saragossie. Jego utwory można usłyszeć również w słynnym Lśnieniu Stanleya Kubicka.

Gdy myślimy o mistrzach, często zapominamy, że za wybitnymi dokonaniami artystycznymi stoi człowiek z krwi i kości. Wywiad z Krzysztofem Pendereckim, który w ramach cyklu Rozmowy Poszczególne przeprowadził krytyk i muzykolog Marcin Gmys, to okazja do poznania mniej znanych faktów z życia Pendereckiego – jego zamiłowania do motoryzacji, pasji, z jaką oddaje się hodowli drzew czy doświadczeń z dzieciństwa, które go ukształtowały. Rozmowa odbywa się w odrestaurowanym przez kompozytora zabytkowym dworku w Lusławicach. To właśnie tam w maju 2013 roku swoje uroczyste otwarcie miało Europejskie Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego – miejsce spotkań młodych muzyków z mistrzami sztuki wykonawczej, kompozycji i wybitnymi humanistami. Film Preludium op. 13  dokumentuje czteroletnią pracę Pendereckiego z trzynaściorgiem polskich kompozytorów, którzy odwiedzili Lusławice w ramach projektu „Młodzi polscy kompozytorzy w hołdzie Fryderykowi Chopinowi”.

Ten krótki przegląd materiałów o Krzysztofie Pendereckim kończymy – zwiastunem Pasji według Świętego Łukasza w inscenizacji Grzegorza Jarzyny. To wyjątkowe dzieło teatralno-muzyczne już niebawem dostępne będzie w NINATECE.

MB
Redakcja NINATEKI