Czesław Miłosz

30 czerwca minęła 103. rocznica urodzin zmarłego dekadę temu Czesława Miłosza. Z tej okazji w NINATECE udostępniamy premierowo materiały związane z poetą i jego twórczością. Spójrzmy na noblistę oczami Julii Hartwig, Tomasa Venclovy czy Andrzeja Franaszka, poznajmy jego upodobania kulinarne, posłuchajmy o bogatym życiu towarzyskim i ciekawym wyposażeniu gabinetu. Wśród nagrań znalazły się również wywiady z Miłoszem, w których noblista opowiada o swoim stosunku do Francji i podejmuje próbę scharakteryzowania polskiego społeczeństwa.

Portret Czesława Miłosza

Szetejnie to miejscowość na Litwie, w której urodził się poeta. W krótkim filmie z 1999 roku autorstwa Andrzeja Miłosza, swojego brata, Czesław Miłosz wraca do rodzinnej miejscowości. Widzimy go spacerującego dróżką nad rzekę, którą dobrze znał z dzieciństwa. Twórca sam nazywa siebie „czcicielem rzek”. „Miłą rzekę był dla mnie Niemen, do którego wpada Niewiaża” – mówi.

Wakacje spędzone przez młodego Miłosza w Krasnogrudzie w 1926 lub 1927 roku są dla Andrzeja Franaszka, autora biografii poety, punktem wyjścia do opowieści o wyjątkowych kobietach w życiu Miłosza i sile miłości,
która pomagała mu w wielu trudnych chwilach. Pamiętnego lata, które gimnazjalista spędził w rodzinnym majątku, zakochał się nieszczęśliwie w – jak określa ją Franaszek – pani Irence i silnie to uczucie przeżył. Według literaturoznawcy, to jednak ciotka Gabriela zapoczątkowała „niezwykłą galerię kobiet” w życiu Miłosza – kobiet, które przede wszystkim były ciekawymi osobowościami. Wspomina m.in. Jadwigę Waszkiewicz, Jeanne Hersch, czy żony Janinę i Carol.

Z audycji poświęconej pobytowi poety w Stanach Zjednoczonych, w tym z pojawiających się w niej fragmentów prozy i poezji Miłosza, dowiadujemy się o jego stosunku do miejsca, w którym spędził ogromną część swojego życia, a w którego krajobrazie do końca doszukiwał się pokrewieństwa z pejzażem ukochanej Litwy. O swoich osobistych kontaktach z Czesławem Miłoszem w latach 80. opowiada w audycji Adam Lizakowski – poeta mieszkający na stałe w Chicago, który jako młody człowiek studiował na uniwersytecie w Berkeley i odwiedzał Miłosza w jego domu.

Podczas pobytu Miłosza na Uniwersytecie Kalifornijskim przez 3 miesiące zajęcia prowadził tam również litewski poeta Tomas Venclova, który w
rozmowie z Małgorzatą Sporek-Czyżewską wspomina wspólnych z Miłoszem znajomych filozofów i poetów, zainteresowanie Miłosza symboliką masońską i wieczorne rozmowy przy butelce wina.

O związkach poety z Francją dowiadujemy się z rozmowy poety z Piotrem Błońskim. Miłosz opowiada o latach 50. XX wieku, kiedy to francuscy intelektualiści skazali go na ostracyzm, nie mogąc zrozumieć i zaakceptować przedstawianej przez niego w
Zniewolonym umyśle skrajnie krytycznej wizji komunizmu. Mówi także o swoim stosunku do literatury francuskiej i współczesnej francuskiej humanistyki.

Również Anna Bernhardt i Wojciech Sikora, analizując fragmenty książek i artykułów poety oraz wypowiedzi polskich działaczy emigracyjnych, opowiadają o związkach Czesława Miłosza z Paryżem: o jego stosunku do Francji i francuskich prądów intelektualnych, o pierwszych latach na emigracji w Paryżu, o związkach z przedstawicielami polskiej emigracji oraz o popularności jego twórczości.

Z kolei w wywiadzie udzielonym Agnieszce Kumor, Miłosz mówi o swoich związkach z Polską , o polskiej polityce wschodniej i konfliktach na wschodniej granicy; podejmuje również próbę scharakteryzowania polskiego społeczeństwa.

Na twórczość poety mamy też okazję spojrzeć oczami Konstantego Jeleńskiego, który opowiada, dlaczego zdecydował się na propagowanie za granicą twórczości dwóch wielkich polskich pisarzy, Witolda Gombrowicza i Czesława Miłosza. W audycji
Miłosz prywatny twórcę wspominają poetka Julia Hartwig, Jerzy Illg z wydawnictwa Znak, dziennikarka Elżbieta Sawicka i historyk literatury Andrzej Franaszek. Po krakowskim mieszkaniu poety oprowadza nas jego asystentka Agnieszka Kosińska – mówi o upodobaniach kulinarnych Miłosza, bogatym życiu towarzyskim, które prowadził, a także wyposażeniu jego gabinetu.

Na koniec zapraszamy do wysłuchania audycji poświęconej literackiej Nagrodzie Nobla dla Czesława Miłosza. Otwiera ją zapis archiwalny wystąpienia poety w październiku 1980 roku w Sztokholmie. Dowiadujemy się, czym dla ciężko chorej żony Miłosza, Janiny, był fakt otrzymania przez niego tego wyróżnienia, kto namówił Miłosza do przygotowania stosownych dokumentów oraz, jak to jest być synem noblisty.

Redakcja NINATEKI