Muzyka filmowa

  • Cwał | Krzysztof Zanussi dramat, komedia, Polska, 1995
    Nietypowy dla Zanussiego komediowo-nostalgiczny film oparty na własnych wspomnieniach o dojrzewaniu w czasach stalinizmu. Hubert (Bartosz Obuchowicz), dziesięcioletni syn politycznego emigranta, zostaje wysłany na nauki do miasta.
  • Tańce Na liście największych przebojów Kilara skomponowanych dla kina czołowe pozycje zajmują tańce. Weźmy choćby dwa słynne walce wiedeńskie: z Trędowatej (1976) Jerzego Hoffmana i Ziemi obiecanej (1974) Andrzeja Wajdy oraz ich uboższych krewnych w postaci walczyków z Giuseppego w Warszawie (1964) Stanisława Lenartowicza, Paciorków jednego różańca (1979) Kazimierza Kutza czy Cwału (1996) Krzysztofa Zanussiego.
  • Kontrakt | Krzysztof Zanussi dramat obyczajowy, Polska, 1980
    Zanussi wkracza tutaj w szczytową fazę redukcjonizmu – dwa napisane specjalnie do filmu tematy Kilara słyszymy wyłącznie na początku i końcu Kontraktu, co jednak wydaje się tylko wzmacniać ich działanie. Jest za to w tym obrazie sporo muzyki diegetycznej i to ona na różne sposoby charakteryzuje bohaterów oraz kłopotliwe sytuacje, w które zostają uwikłani.
  • Utwory autonomiczne w filmach i telewizji W twórczości Kilara, zwłaszcza od połowy lat 70., recenzenci wielokrotnie zauważali ciekawą zbieżność muzyki autonomicznej z filmową, używając czasem nawet takich określeń jak „muzyka do nieistniejących filmów”. I chyba rzeczywiście warto przyjrzeć się bliżej funkcjonowaniu samodzielnych utworów kompozytora w kinie, skoro w kilku przypadkach wykorzystanie przez reżysera napisanego wcześniej przez Kilara dzieła znacząco „podbiło” wymowę filmu czy wręcz określiło jego temat.
  • Muzyka do filmów Krzysztofa Zanussiego Współpraca reżysera i kompozytora, która trwała blisko 50 lat i zaowocowała wspólną realizacją ponad 40 filmów, stanowi ewenement nie tylko w kinie polskim, ale i światowym. Krzysztof Zanussi i Wojciech Kilar przeszli razem długą drogę, od nowoczesnych i wyrafinowanych formalnie kompozycji we wczesnych filmach, przez romantyczne i skontrastowane tematy w okresie środkowym, po autonomiczne utwory w kinie późnym.
  • Muzyka do filmów Andrzeja Wajdy Nawet jeśli ścieżki dźwiękowe pisane przez Wojciecha Kilara dla Andrzeja Wajdy (6 filmów między 1974 a 2002 rokiem) liczbowo mogą ustępować motywom komponowanym dla Kazimierza Kutza (11 pozycji) czy nawet Stanisława Różewicza (7 tytułów), to faktem jest, że właśnie tematy z filmów Wajdy weszły w większości do kanonu polskiej muzyki filmowej, a energia bijąca z tego połączenia dźwięku i obrazu porywa do dziś.
  • Nikt nie woła | Kazimierz Kutz dramat psychologiczny, Polska, 1960
    Pierwsze filmowe spotkanie późniejszego zgranego tandemu dwóch miłośników Śląska – Wojciecha Kilara i Kazimierza Kutza. Dla kompozytora był to dopiero drugi pełnometrażowy film (po Lunatykach z 1959 roku), poprzedzający wielkie sukcesy na Warszawskiej Jesieni, dla reżysera – ważna rozprawa z powojennymi mitami.
  • Dziewiąte wrota | Roman Polański kryminał, horror, Francja, Hiszpania, USA, 1999
    Ekranizacja powieści Artura Péreza-Revertego to okultystyczno-bibliofilski thriller, którego główny bohater Dean Corso, na zlecenie bogatego klienta ma porównać trzy egzemplarze legendarnej XVII-wiecznej księgi, współtworzonej ponoć przez samego Lucyfera.
  • Giuseppe w Warszawie | Stanisław Lenartowicz komedia wojenna, Polska, 1964
    Wojenna komedia omyłek z tytułowym włoskim żołnierzem w roli głównej. Giuseppe Santucci, włoski dezerter z frontu wschodniego, próbując odzyskać swój skradziony karabin, trafia do mieszkania skłóconego rodzeństwa – bojaźliwego malarza, próbującego w okupowanej Warszawie żyć normalnym życiem, oraz jego młodszej siostry, aktywnie działającej w konspiracji.
  • Struktura kryształu | Krzysztof Zanussi dramat psychologiczny, Polska, 1969
    Pełnometrażowy debiut Krzysztofa Zanussiego to zarazem początek jego współpracy z Wojciechem Kilarem, która trwała blisko pięćdziesiąt lat (i tyleż filmów reżysera), aż do śmierci kompozytora.
  • Szklana kula | Stanisław Różewicz film obyczajowy, psychologiczny, Polska, 1972
    Przedostatni z ośmiu wspólnych filmów Wojciecha Kilara i Stanisława Różewicza, którzy po raz pierwszy spotkali się przy Głosie z tamtego świata. Choć wyjątkowo realistyczne filmy reżysera zazwyczaj obfitujące w dialogi nie dają dużo pola do popisu kompozytorowi, ta kameralna opowieść o aspiracjach maturzystów stanowi wdzięczny wyjątek.
  • Ziemia obiecana | Andrzej Wajda dramat obyczajowy, Polska, 1974
    Podczas ekranizacji powieści Władysława Reymonta Andrzej Wajda po raz pierwszy zaprosił do współpracy Wojciecha Kilara, z którym później pracował już regularnie, m.in. przy Korczaku, Kronice wypadków miłosnych i Panu Tadeuszu.
  • Pan Tadeusz | Andrzej Wajda dramat kostiumowy, Polska, 1999
    Pod względem liczby widzów i nagród (Orzeł, Złota Kaczka, Platynowa Płyta) – niewątpliwie największy sukces kompozytora, jeśli nie liczyć amerykańskiego Draculi. W Wajdowskiej ekranizacji polskiego poematu narodowego muzyka jest wszechobecna, zajmując około 1/4 czasu trwania filmu.
  • Zemsta | Andrzej Wajda komedia, film kostiumowy, Polska, 2002
    Na fali sukcesu Pana Tadeusza Wajda i Kilar po kilku latach przystąpili do kolejnej „narodowej” adaptacji filmowej, biorąc tym razem na warsztat najbardziej popularną komedię Aleksandra Fredry. Dzieje polsko-polskiego sporu między Rejentem i Cześnikiem w podzielonym na dwie części zamku dawały spore pole do popisu muzyce nawiązującej do rodzimej tradycji.
  • Rejs | Marek Piwowski komedia, Polska, 1970
    Najbardziej kultowy z kultowych, film Marka Piwowskiego nie był pierwszym spotkaniem Kilara z gatunkiem komedii – kompozytor miał już wówczas na koncie ścieżkę do Giuseppego w Warszawie (1964).
  • Czerwone i złote | Stanisław Lenartowicz komedia obyczajowa, Polska, 1969
    Jedno z kilku wspólnych dzieł Kilara i Lenartowicza, którzy poznali się przy Giuseppe w Warszawie, to wdzięczna mieszanka komedii i melodramatu. Pomiędzy scenkami z życia prowincjonalnego miasteczka, pełnymi ludowych mądrości i uczuciowych anegdotek, rozgrywa się wątek niemalże thrillerowy.
  • Hipoteza | Krzysztof Zanussi film kostiumowy, Polska, 1972
    Dość nietypowy jak na Krzysztofa Zanussiego krótkometrażowy film kostiumowy doczekał się równie niestandardowej muzyki Kilara, wydanej w partyturze przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne. Główny bohater to bujający w obłokach naukowiec, który podczas spaceru nad rzeką nie udziela pomocy tonącej kobiecie.
  • Sól ziemi czarnej | Kazimierz Kutz dramat historyczny, Polska, 1970
    Film, poświęcony walkom o polskość Śląska w 1920 roku, otwiera tzw. trylogię śląską Kazimierza Kutza i stanowi kolejne już spotkanie Wojciecha Kilara z tym reżyserem.
  • Salto | Tadeusz Konwicki dramat psychologiczny, Polska, 1965
    Gdy myśli się o jednym z najważniejszych filmów Tadeusza Konwickiego, od razu staje przed oczyma finałowa scena tytułowego tańca. Główny bohater, charyzmatyczny mitoman przedstawiający się jako Kowalski-Malinowski (w tej roli Zbigniew Cybulski), porywa doń mieszkańców miasteczka, w którym się zatrzymał.
  • Korczak | Andrzej Wajda dramat biograficzny, wojenny, Niemcy, Polska, 1990
    Czarno-biały film Andrzeja Wajdy nie jest kompletną biografią wybitnego pedagoga, lecz kroniką ostatnich kilku lat jego życia, w czasie których Korczak został zmuszony przenieść prowadzony przez siebie dom żydowskich sierot do warszawskiego getta.
  • Narciarze | Natalia Brzozowska film dokumentalny, Polska, 1958
    Debiut Kilara jako kompozytora filmowego miał miejsce w 1958 roku, kiedy 26-letni twórca napisał ścieżkę dźwiękową do krótkiego dokumentu Natalii Brzozowskiej. Powstało ponad 8 minut muzyki, brzmiącej z ekranu od pierwszego do ostatniego ujęcia.
  • Dracula | Francis Ford Coppola horror, USA, 1992
    Muzyka Kilara pełni w tym filmie kilka zasadniczych funkcji. Po pierwsze, służy do charakterystyki głównych dramatis personae: wiecznie żywego, choć mocno już zmęczonego życiem tytułowego księcia Draculi, granego przez Gary’ego Oldmana oraz jego nowej miłości, Miny, w którą wciela się Winona Ryder.
  • Muzyka do filmów Kazimierza Kutza Po Krzysztofie Zanussim reżyserem, dla którego kompozytor napisał najwięcej ścieżek dźwiękowych, był Kazimierz Kutz. Wiele z nich do dziś imponuje nowoczesnością i złożonością. Wspólny dorobek artystów obejmuje 11 filmów zrealizowanych na przestrzeni niemal czterech dekad.
  • Marsze O ile tańce pisane przez Wojciecha Kilara na potrzeby polskiego kina niemal z miejsca stawały się hitami, o tyle sprawa z marszami wydaje się bardziej skomplikowana. Ich znaczna liczba, niewątpliwa wartość muzyczna oraz kluczowe znaczenie dla ilustrowanych obrazów pozwalają jednak na wniosek, że był to jeden z ulubionych gatunków uprawianych przez kompozytora.
  • Perła w koronie | Kazimierz Kutz dramat obyczajowy, Polska, 1971
    Kontynuacja Soli ziemi czarnej Kutza (1969), poświęconej powstaniu śląskiemu z 1920 roku. Choć akcja Perły w koronie rozgrywa się ponad dekadę później, w połowie lat 30., muzykę Kilara i filmowe obrazy wiele wspólnych elementów łączy z pierwszą częścią śląskiej trylogii.
  • Kronika wypadków miłosnych | Andrzej Wajda dramat psychologiczny, Polska, 1986
    Było tylko jedno takie lato – w trzydziestym dziewiątym roku. Dla głównego bohatera filmu Andrzeja Wajdy, Witka – młodzieńca tuż po maturze, to także lato miłości. Poznajemy go w pociągu mknącym przez rozświetlone Kresy do wtóru Marsza kawalerii – jednego z najsłynniejszych motywów muzyki filmowej Kilara.
  • Paciorki jednego różańca | Kazimierz Kutz dramat obyczajowy, Polska, 1979
    Trzecia część tzw. trylogii śląskiej Kazimierza Kutza, po Soli ziemi czarnej i Perle w koronie. Tym razem reżyser przenosi akcję do czasów współczesnych. Główny bohater, Karol Habryka (w tej roli Augustyn Halotta, będący emerytowanym górnikiem), jest już starszym człowiekiem.
  • Trędowata | Jerzy Hoffman melodramat, Polska, 1976
    Trzecią w historii ekranizację słynnego międzywojennego melodramatu Heleny Mniszkówny – historii nieszczęśliwej miłości magnata i ubogiej szlachcianki – wyreżyserował Jerzy Hoffman. To z tego filmu pochodzi słynny Walc, który stał się jednym z przebojów polskich wesel, choć jego wymowa w filmie nie jest bynajmniej jednoznaczna.
  • Król ostatnich dni | Tom Toelle dramat historyczny, Niemcy, 1993
    Pozornie nic szczególnego: telewizyjny film historyczny, reżyser-rzemieślnik specjalizujący się w takich produkcjach, niemieckie zamówienie i honorarium. Tymczasem Kilar napisał tu całą suitę nośnych tematów. Klarowne motywy, rozbrzmiewające zwykle w tle dialogów i w niezliczonych wariantach instrumentacyjnych.
  • Dotknięcie ręki | Krzysztof Zanussi dramat, Dania, Polska, Wielka Brytania, 1992
    Film w twórczości tandemu Zanussi–Kilar wyjątkowy, nie tylko dlatego, że jego głównymi bohaterami są muzykolog i kompozytor. Przede wszystkim Dotknięcie ręki wykorzystuje genezę konkretnego utworu Kilara – Exodusu na chór i orkiestrę – oczywiście fabularyzowaną i wykreowaną, niemniej wyrastającą z autentycznych poglądów Kilara w latach 70. i 80. XX wieku.