‹ wróć do całego alfabetu

opis materiału

Sztuka współczesna

Jest to chyba jedno z najtrudniejszych do zdefiniowania pojęć. We wstępie do pracy poświęconej sztuce współczesnej Amelia Jones zadaje pytanie ujawniające problematyczność tego zagadnienia: jak coś, co zdefiniowane jest jako w teraźniejszej egzystencji – współczesności – może być jednocześnie wpisane w historię?

Opisanie, czym jest sztuka współczesna, powinno zawierać zarówno perspektywę historyczną, jak i współczesną – wraz z jej krytycznym wymiarem, co wydaje się postulatem dość paradoksalnym.

Yoko Ono patrzy w niebo

Pojęcie sztuki współczesnej najczęściej bywa stosowane do okresu od II wojny światowej do współczesności i dosyć trudno mówić o niej jako jednolitym tworze. Jedną z podstawowych tendencji i cech współczesności jest wielość stylów, kierunków, marginesów oraz wielowątkowość interpretacji. Gdyby spróbować jednak wyróżnić niektóre istotne tendencje w sztuce współczesnej w kontekście przemian kulturowo-społecznych – nieodłącznie z nią związanych – można je spróbować sprowadzić do kilku:

– odejście od estetycznej koncepcji sztuki, czyli klasycznego rozumienia piękna
– zacieranie granic, mieszanie technik, przenikanie elementów pomiędzy takimi dziedzinami jak teatr, taniec, muzyka, malarstwo, rzeźba, fotografia, sztuka mediów, etc.
– zmiana paradygmatu artysty/artystki z rzemieślnika na rzecz konceptualizmu, kreowania rzeczywistości, krytyki rzeczywistości
– zmiana paradygmatu krytycznego w stosunku do niezauważanej dotąd twórczości kobiet (kwestia feminizmu, postkolonializmu, głosu mniejszości etnicznych oraz przemian kulturowo-społecznych)
– zmiana znaczenia i roli ciała – odejście od paradygmatu kartezjańskiego z dominującym intelektualizmem na rzecz pojawiania się obecnego znaczącego ciała (body art, performance, etc.)
– odejście od podziału na sztukę wysoką i niską, przenikanie codzienności do sztuki i sztuki do codzienności (wpływ kultury masowej i popularnej)
– odejście od rozumienia historii jako przejrzystej linii zdarzeń na rzecz narracji i dyskursu


Skok w pustkę
, Yves Klein, 1960, fot. Shunk Kender

KONTEKST SPOŁECZNO-POLITYCZNY

Warto wspomnieć w kilku słowach sytuację polityczno-społeczną w omawianym okresie. Pierwsze lata po wojnie oraz lata 50. to przepracowywanie tematu wojny w szeroko pojętej kulturze i budowanie, zarówno dosłowne jak i w przenośni – powstają nowe architektoniczne konstrukcje, rodzi się postmodernizm. Zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych od połowy lat 60. (właściwie aż do lat 80.) punktem odniesienia i też treścią dla wielu  twórców stała się wojna w Wietnamie, zaś intelektualny kontekst tworzyły takie zjawiska jak pojawienie się nowej lewicy (György Lukács, Jürgen Habermas, Herbert Marcuse), neofreudyzmu (Karen Horney, Erich Fromm), społecznego psychologizmu (Irving Goffman, Eric Barnes) i teoretyków kultury takich jak Marshall McLuhan, a także feminizm. Lata 60. to też czas ruchów społecznych o charakterze równościowym, antywojennym i społecznym (np. Civil Rights Movement czy Black Art Movement w Stanach Zjednoczonych, ruch antywojenny w Wielkiej Brytanii) oraz protestów na uniwersytetach (oczywiście miały one nieco inny wymiar w Stanach Zjednoczonych, Francji czy Jugosławii). Na tło intelektualne wpływają postmodernistyczne idee: śmierć autora (Roland Barthes), władza dyskursu (Michel Foucault), społeczeństwo spektaklu (Guy Debord). Coraz silniej odczuwany jest wpływ techniki na życie codzienne. W latach 50. i 60. radio oraz prasa zyskują nowe możliwości, które lepiej służą upowszechnianiu informacji – rozpoczyna się era audiowizualności; pokolenie wychowane po II wojnie światowej jest pierwszym w historii ukształtowanym przez telewizję, co istotnie wpływa na „globalizację” nastrojów. W latach 70. rozpoczyna się kryzys naftowy, trwa wyścig zbrojeń, człowiek po raz pierwszy ląduje na Księżycu, w Europie i Afryce upadają dyktatury, a na scenach muzycznych zaczyna się pojawiać punk. Dekadę później przez Europę przechodzi Jesień Ludów (1989), dawne kolonie powoli zaczynają odzyskiwać niepodległość, zaczyna się era komputera i muzyki elektronicznej.

Zofia Maria Cielątkowska