‹ wróć do całego alfabetu

opis materiału

Rzeźba

Gałąź sztuk plastycznych, której przedmiotem jest kształtowanie kompozycji trójwymiarowych, na ogół nieutylitarnych, ale także utwór artystyczny należący do tej dyscypliny plastycznej.

Podział rzeźby ze względu na rodzaj materiału i sposób obróbki: kamień, metal, drewno, glina, gips, itp.; przedstawiająca / nieprzedstawiająca, figuralna / abstrakcyjna, pełnoplastyczna – do oglądania ze wszystkich stron / relief – na płaskim podłożu, z którego wyrastają figury, wolnostojąca / związana.

Praca Duchampa

Historia rzeźby rozumiana jako historia obiektu czy przedmiotu sztuki wykonanego z danego materiału (drewna, metalu etc. ), w danym stylu i formie, w XX wieku zaczyna się komplikować. Używając terminologii Rosalind Krauss, rzeźba znacznie poszerza swoje pole. Pojawiające się na początku XX wieku eksperymenty formalne, takie jak chociażby odkrycie przez Pabla Picassa identycznej wartości form wypukłych i wklęsłych czy bryłowatych i lekkich u Alexandra Archipenki, (np. Kobieta czesząca włosy, 1914, Medrano II 1913 r.) otworzyły drogę do abstrakcji i bardziej umownego potraktowania formy jak i samego materiału. U dadaistów odnaleźć możemy takie przykłady jak filiżanka z łyżeczką w futrze Meret Oppenheim (Le Déjeuner en fourrure, 1936) czy nienaturalne ażurowe postaci Alberto Giacomettiego. Na pewno warto wspomnieć postać wymykającą się wszelkim podziałom czyli Marcela Duchampa, który po raz pierwszy nadał gotowym przedmiotom rangę dzieła sztuki – Koło rowerowe (1913) czy Suszarka do butelek (1914). Po drugiej wojnie światowej dochodzi do dalszych podziałów i zaczyna się kształtować sztuka współczesna; powstawały dziwaczne potwory Germaine Richer czy Roberta Mullera, odradzała się – po zmęczeniu chyba abstrakcją i geometrią – rzeźba w metalu, Aleksander Celder konstruował mechaniczne rzeźby. Skoro w malarstwie pojawiło się „action painting” oraz „hard-edge-painting” – swoista paralela z informelem, czy Cobrą, musiało też zaistnieć podobne zjawisko w rzeźbie. W 1961 w Mediolanie odbyła się wystawa Living Sculpture, na której zaprezentowane zostały żywe modele podpisywane przez Piero Manzoniego. Tak rzeźba – czasem dość dosłownie – zmusiła widza do interakcji.

Rosalind Krauss zwraca uwagę za Lessingiem (analizującym helleńską grupę Laokoona), że doświadczenie przestrzenne, jakie towarzyszy nam w kontakcie z rzeźbą, nie jest jedynym. Ważny jest także ruch widza w przestrzeni: „rzeźba jest medium szczególnie usytuowanym w punkcie pomiędzy statycznością i ruchem, czasem zatrzymanym i czasem przemijającym”.

Ewa Tatar

ŹRÓDŁA:
R. Krauss, Passages in modern sculpture, Cambridge Mass. 1994.
K. Zwolińska, Słownik terminów plastycznych, Warszawa 1999.