‹ wróć do całego alfabetu

opis materiału

Medializm

Nurt artystyczny istniejący w Polsce w latach 60., 70. i na początku 80., łączący twórców pracujących z mediami takimi jak film, fotografia i wideo, którzy w swej pracy artystycznej poszukują przede wszystkim rozwinięcia specyficznego języka danego medium, a za podstawową metodę pracy artystycznej przyjmują szeroko pojęte eksperymentowanie i badanie medium jako sposobu komunikacji.

Jeden z głównych ruchów artystycznych polskiej neoawangardy, a według niektórych historyków, najbardziej nowoczesny i radykalny ze wszystkich nurtów tego okresu. Lech Lechowicz pisze:

    Z szerszego punktu widzenia uwzględniającego całą ówczesna sztukę niewątpliwie najważniejszym [w latach 60. i 70. w Polsce – przyp. red.] nurtem był medializm. Spowodował on najgłębsze i najbardziej trwałe zmiany (…) w sztuce nowoczesnej w Polsce. Stanowił jedno z najbardziej dynamicznie rozwijających się od przełomu lat 60. i 70. zjawisk w ówczesnej neoawangardzie polskiej. Jednym z najistotniejszych jego źródeł był konceptualizm. Wraz z nowym i bardzo silnym w Polsce nurtem sztuki konceptualnej pojawiło się wówczas stale rosnące do końca dekady – tak w teorii jak i w praktyce – zainteresowanie neoawangardy fotografią, filmem i wideo.

Fotomontaz Lucyville

Medializm jako nurt artystyczny odnosi się do trzech dziedzin artystycznych: fotografii, filmu i wideo. Artyści starają się odkryć w pełni język mediów; eksplorują wciąż nowe i nieznane perspektywy. Starają się również odpowiedzieć na ogromną już wówczas popularność mediów w codziennej komunikacji społecznej. Poprzez analizę i umieszczenie ich w oryginalnym kontekście, próbują wymusić na odbiorcach postawę wobec środków przekazu refleksyjną. W fotografii głównymi reprezentantami tego nurtu byli początkowo Zbigniew Dłubak, Andrzej Pawłowski i Stefan Wojnecki. Lech Lechowicz pisze o nich:

    Dłubak, Pawłowski i Wojnecki reprezentowali, każdy w inny sposób, postawę analityczną, skupiającą się nie na literackiej anegdotycznej treści obrazu czy na czysto formalnym, estetycznym efekcie, lecz na istocie medialnego przekazu, na eksperymentowaniu ze swoistymi dla fotografii możliwościami obrazowania, z przedmiotowością odbitki fotograficznej (…), czyli na fizycznym, optycznym aspekcie fotografii.

Podobne poszukiwania podjęli nieco później artyści należący do grupy Zero 61, działającej w Toruniu w latach 1961-1969: Czesław Kuchta, Jerzy Wardak, Józef Robakowski, Wiesław Wojczulanis, Andrzej Różycki, Antoni Mikołajczyk, Wojciech Bruszewski i Michał Kokot.

W 1970 roku w Łodzi powstaje Warsztat Formy Filmowej, w skład którego weszli m. in. Ryszard Waśko, Lech Czołnowski, Andrzej Paruzel, Zbigniew Rybczyński, a także Wojciech Bruszewski, Andrzej Różycki, Józef Robakowski i Antoni Mikołajczyk – byli członkowie grupy Zero61. Swoje zainteresowania analityczne dotyczące mediów przenieśli na film. 

W 1971 roku Józef Robakowski tak opisywał działalność Warsztatu:

    Pracując obecnie w „Warsztacie Formy Filmowej” przy łódzkiej szkole filmowej mam możliwości przeprowadzania praktycznie nieograniczonych prób i doświadczeń polegających na badaniu granic percepcji moich filmów przez innych ludzi. Stają się więc one różnego rodzaju testami, za pomocą których staram się określić, jak daleko można w obecnej chwili podważyć nawyki percepcji typu literackiego. W tych badaniach, realizowanych często całym zespołem, staramy się znaleźć odpowiedź na pytanie, jakimi prawami rządzi się film pozaliteracki.
Opracowany przez Wojciecha Bruszewskiego manifest Warsztatu (Warsztat Formy Filmowej 7, Łódź 1975), jest doskonałą wykładnią konsekwentnie realizowanych założeń i poszukiwań artystów. W Fenomenach percepcji czytamy:
    Usiłujemy ustalić, co da się konstruować dzięki takiemu fenomenowi, jakim jest technika filmowa; jaki jest obszar i jego granice, wykraczający poza możliwości ujęć werbalnych. Chcemy dać jeszcze jedną szansę subiektywnemu w grze z obiektywnym.
Istotny jest także związek medializmu ze sztuką feministyczną. Natalia Lach-Lachowicz, Ewa Partum czy Teresa Tyszkiewicz, posługując się metodami medialnej analizy, poddają jako temat i problem zarówno miejsce i kondycję kobiety w ówczesnym świecie oraz możliwości komunikacyjne i przedstawieniowe danego medium, jak i związek jednego z drugim. 



praca Ewy Partum z wystawy
Trzy Kobiety, fot. Marek Krzyżanek, otwartazacheta.pl, CC BY-SA

Jeszcze inny aspekt medializmu w ujęciu Lecha Lechowicza przedstawia się następująco:

    Analiza mediów służyła także innym poszukiwaniom kierowanym głównie ku maksymalnemu poszerzeniu obszaru twórczości wizualnej poprzez odrzucenie konwencjonalnych form oraz zastosowań. Prowadziło to do wewnętrznej integracji mediów, stwarzania obszarów wspólnych, multi- czy intermedialnych.

Wspomniany multimedializm widać właściwie u wszystkich wymienionych już artystów, jednak szczególnie istotny okazuje się on przy omawianiu działalności grupy Łódź Kaliska. Jej działalność rozpoczyna się dopiero w roku 1979, ale medializm jest jednym z „fundamentów sztuki ŁK”, jak piszą sami artyści, co szczególnie dobrze widać w wielowarstwowym traktowaniu akcji tworzenia dzieła sztuki bez względu na to, do jakiej dziedziny artystycznej zaliczyć można jego efekt. Najlepszym tego przykładem są happeningi odtwarzania kanonicznych obrazów w celu wytworzenia na ich podstawie fotografii, ale zapisywane także czasem na taśmach VHS i funkcjonujące później jako sztuka wideo.

Należy również wspomnieć kontekst historyczno-polityczny. Działania skupiające się na temacie samego medium i jego problematyce były bezpiecznym tematem w czasach PRL-owskiej cenzury. Dzięki tak znacznej odległości od ideologii artyści wypracowywali sposoby pozwalające im korzystać ze środków państwowych. Jednak takie działania nigdy nie były ich celem – sytuację tę widzieć należy raczej jako szczęśliwy zbieg okoliczności, dzięki któremu sztuka mogła się rozwijać mimo braku powszechnej wolności wypowiedzi.

Katarzyna Iwańska


WYBRANI ARTYŚCI, ARTYSTKI I GRUPY ARTYSTYCZNE ZWIĄZANE Z MEDIALIZMEM:

Józef Robakowski, Zygmunt Rytka, Wojciech Bruszewski, Warsztat Formy Filmowej, Natalia Lach-Lachowicz, Ewa Partum, Teresa Tyszkiewicz, Łódź Kaliska


ŹRÓDŁA:
1. Lech Lechowicz, Fotografia w kręgu polskiego medializmu lat 70.
2. Janusz Zagrodzki, Wojciech Bruszewski, Fenomeny percepcji
3. Józef Robakowski, Jeszcze raz o czysty film
4. Józef Robakowski, Przestrzeń Energii Kinetycznej, katalog wystawy
5. http://www.lodzkaliska.pl/kaliska/htm/guzek.html.