‹ wróć do całego alfabetu

opis materiału

Interaktywność

W komunikacji oznacza zdolność do wzajemnego oddziaływania na siebie przez strony interakcji, czyli możliwość odbioru komunikatu i odpowiedzi na niego. W sztuce Ryszard Kluszczyński definiuje interaktywność jako własność dzieła sztuki, która sprawia, że jego odbiorca może podjąć działania, które wpłyną na kształt końcowy dzieła.
Interaktywność staje się wewnętrzną zasadą dzieła, a odbiorca, jeśli pragnie dokonać jego konkretyzacji – musi podjąć działania, w wyniku których zostanie ukształtowany przedmiot jego percpecji. Interaktywność w sztuce, którą pojmuję jako swoisty dialog, komunikację pomiędzy odbiorcą/interaktorem i artfekatem, dialog zachodzący w czasie rzeczywistym i przybierający formę wzajemnego oddziaływania (…) staje się jedną z najważniejszych właściwości współczesnej kultury.

Praca Kruegera

Zjawisko interaktywności ukształtowało się w sztuce na początku lat 70., skupiając na sobie uwagę i zainteresowanie także estetyków i kulturoznawców. Łączy się je głównie z rozwojem elektroniki, szczególnie zaś z postępującą komputeryzacją i cyfryzacją mediów komunikacji. wielu teoretyków zauważa, że to właśnie nowe media pozwoliły sztuce odkryć tą drogę oddziaływania artystycznego. Pojawiają się także głosy opozycyjne – Lev Manovich (jeden z najbardziej znanych badaczy nowych mediów) twierdzi, że interaktywność nie jest wcale własnością dzieł opartych na elektronice, a wcześniejsze, analogowe formy sztuki były często nie mniej interaktywne, niż współczesne media cyfrowe. Kluszczyński wymienia dwie teorie na temat korzeni sztuki interaktywnej, które jednocześnie określają aspekty występowania tego zjawiska. Pierwszy pomysł – związany z aspektem technicznym – szuka początków interaktywności w sztuce właśnie w cyfrowych systemach informatycznych i pracach Myrona W. Krugera z przełomu lat 60. i 70. Drugi – związany z aspektem społecznym – umieszcza ten problem w perspektywie komunikacji międzyludzkiej lokując początki dziejów interaktywności w kręgu takich zjawisk jak happening, performance czy techno art.

Podstawowe znaczenie interaktywności w dziele sztuki z punktu widzenia odbiorcy, polega na tym, że nie ma właściwego, jednolitego i ciągłe przedmiotu artystycznego. Co więcej, trudno w ogóle namierzyć dzieło jako takie; za dzieło można nawet uznać schemat myślowy autora, który doprowadził do możliwości interakcji, samą interakcję przedmiotu z widzem lub tylko efekt ten interakcji.

Zmianie ulega także rola artysty – autora, bowiem kiedy odbiorca wchodzi w interakcję z dziełem,  staje się uczestnikiem, wykonawcą bądź nawet współtwórcą dzieła-wydarzenia. Tymczasem autor staje się wręcz anonimowy, ukrywa się pod pseudonimem – jak na przykład słynny duet 0100101110101101.org. Interakcja w dziele sztuki może być zaplanowana jako indywidualna lub wielogłosowa. Do tej pierwszej dochodzi często w ramach dzieł realizowanych w sieci, będących częścią net-artu; do tej ostatniej dochodzi na przykład w ramach dzieł artystycznych realizowanych w przestrzeni publicznej.

Katarzyna Iwańska

ŹRÓDŁA:
1. Ryszard W. Kluszczyński, Sztuka interaktywna. Od dzieła-instrumentu do interaktywnego spektaklu, Warszawa 2010.
2. Michał Ostrowicki, Wirtualne realis. Estetyka w epoce elektroniki, Kraków 2006.
3. http://www.medialarts.pl/download/skrypty/Estetyka-sztuki-nowych-mediow.pdf