spektakl

Przygoda | Jan Englert

Wideo, 1:17:23, reż. Jan Englert, 2014 producent: Narodowy Instytut Audiowizualny, Telewizja Polska S.A.

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

Jan Englert świętuje półwiecze aktorstwa. Z tej okazji w Teatrze Telewizji reżyseruje oraz gra główną rolę w Przygodzie Sándora Máraiego. O tekście węgierskiego prozaika mówi, że to zawodowa gratka, a o jubileuszu, że to wejście jedną nogą do trumny.
Jan Englert mówił w zapowiedzi premiery, że może zagrać „pełnowymiarową postać człowieka, który chowa swoje stany emocjonalne, uczucia, choroby, nie epatuje nimi”. I taki jest też jego profesor Kádar: stoik rzucający bon moty („cnota bywa pełna niebezpiecznej pychy”, „życie kruszy wielkie słowa”), powściągliwy lekarz i elegancki starszy mężczyzna, trzymający nerwy na wodzy, chociaż życie w jego wystawnym domu sypie się w gruzy. Żona chce go opuścić i odejść z jego najlepszym asystentem. Z tej banalnej sytuacji Márai tworzy niejednoznaczną, pogłębioną psychologicznie historię, wiele spraw – zgodnie z najlepszymi wzorcami dramatopisarstwa – pozostawiając niedopowiedzianymi, w sferze domysłów, którą wypełnić powinni widzowie.

Podobnie postępuje Englert. Ucieka od melodramatycznego tonu, stara się budować nastrój; tam, gdzie nie staje słów, zastępować je zbliżeniami twarzy pogrążonych w półmroku gabinetu, i muzyką. Zdaje się go bawić aktorskie wyzwanie: pokazać jak największą skalę uczuć bohatera przy użyciu jak najmniejszego arsenału środków. Ten godny brytyjskiego dżentelmena, mądry dystans ukazany w postawie profesora
Kádara jest niczym credo aktora na okrągłą rocznicę zawodowego życia.



Personalia
Telewizyjny jubileusz Englert obchodził w „rodzinnym gronie”. W Przygodzie partnerują mu żona – Beata Ścibakówna, Wiesław Komasa, z którym dzielił karierę pedagogiczną w warszawskiej szkole teatralnej, dawni studenci – Piotr Adamczyk i Zofia Zborowska. „Do przygotowania tego spektaklu zainspirował mnie Andrzej Wajda – wyznawał reżyser. – I, pośrednio, Krystyna Janda”. W 2009 roku w Tataraku Wajdy Englert grał lekarza, bohatera wywiedzionego m.in. z Nagłego wezwania Máraiego, opowiadania, na kanwie którego prozaik napisał później sztukę Przygoda. Janda obsadziła go w roli profesora dara w swojej inscenizacji Przygody przygotowanej w 2010 roku w warszawskim Teatrze Polonia.

Głosy z widowni
Przyjęcie spektaklu Jandy było dość chłodne, recenzentka „Polityki”, Aneta Kyzioł, zwracała uwagę, że „Broni się jedynie Jan Englert. (…) Jest to jednak zwycięstwo osobowości Englerta. Aktor ze swoim dystansem i elegancją wydaje się stworzony do opowiadania historii o upadku i powstawaniu z gruzów starzejących się, niegdyś władczych mężczyzn. Dowodem świetna kreacja w spektaklu T.E.O.R.E.M.A.T. Grzegorza Jarzyny w TR. Także tutaj robią wrażenie jego słowa o starości, która to – a nie śmierć – jest najtrudniejszym zadaniem postawionym przed człowiekiem”. Także w telewizyjnym spektaklu Jan Englert grał pierwsze skrzypce. W „Gazecie Wyborczej” Witold Mrozek pisał, że wciela się w postać „powściągliwie i precyzyjnie”. Jako reżyser przedstawienia również starał się zachować umiar, nie pozwalając, aby całość osunęła się w melodramat, jak stało się to w Teatrze Polonia. W telewizyjnej produkcji ostał się szlachetny rys, który kazał stwierdzić autorowi bloga „Okiem Widza”: „To bardzo wnikliwe studium relacji międzyludzkich, silnie osadzone w realiach życia, znajomości natury ludzkiej, ale też proponujące mocny dekalog wartości”.

Na marginesie
Przygoda stanowiła dramaturgiczny debiut Sandora Máraiego. Premiera odbyła się w 1940 roku na Scenie Kameralnej Teatru Narodowego w Budapeszcie. Przedstawienie zagrano 350 razy. Bywało, że prezentowano je dwa razy dziennie. Po wojnie komunistyczne władze zdjęły tytuł z afisza, a autora chciały wyrugować z węgierskiej kultury. Przygoda powróciła na rodzime deski dopiero po 1990 roku.

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. Jerzy Troszczyński/Filmoteka Narodowa

Jan Englert

(ur. 1943) – aktor filmowy i teatralny, reżyser, absolwent Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie, dziekan, później rektor tej uczelni (1987–1993), a następnie Akademii Teatralnej (1996–2002). Od 2003 roku jest szefem artystycznym Teatru Narodowego. Był związany z teatrami stołecznymi: Polskim, Współczesnym, Narodowym. Występował w przedstawieniach Jerzego Kreczmara (Gustaw w Dziadach kowieńskich Adama Mickiewicza, 1978), Erwina Axera (Leon w Matce Stanisława Ignacego Witkiewicza, 1970), Kazimierza Dejmka (Konrad w Wyzwoleniu Stanisława Wyspiańskiego, 1980), Andrzeja Łapickiego (Gustaw w Ślubach panieńskich Aleksandra Fredry, 1984), Macieja Prusa (tytułowy Ryszard III w tragedii Williama Shakespeare’a, 1993).

zobacz fotokonteksty

zobacz także

  • spektakl Wideo 1:13:06 W małym dworku | Zygmunt Hübner Jak wystawiać Witkacego? „Po bożemu” – radził Konstanty Puzyna. Tak zrobi Zygmunt Hübner i w jego „W małym dworku“ dziwność sama się objawia.
    spektakl Wideo 1:13:06 W małym dworku | Zygmunt Hübner Jak wystawiać Witkacego? „Po bożemu” – radził Konstanty Puzyna. Tak zrobi Zygmunt Hübner i w jego „W małym dworku“ dziwność sama się objawia.
  • spektakl Wideo 1:21:30 Nigdy tu już nie powrócę | Tadeusz Kantor Tadeusz Kantor w swoim spektaklu przywołuje wspomnienia z czasu wojny, w tym powstałą w podziemiu inscenizację „Powrotu Odysa” Stanisława Wyspiańskiego, oraz spektakle Cricot 2. Wygłasza monologi Odysa, który uprzytamnia sobie niemożność powrotu do przeszłości i nieuchronność śmierci.
    spektakl Wideo 1:21:30 Nigdy tu już nie powrócę | Tadeusz Kantor Tadeusz Kantor w swoim spektaklu przywołuje wspomnienia z czasu wojny, w tym powstałą w podziemiu inscenizację „Powrotu Odysa” Stanisława Wyspiańskiego, oraz spektakle Cricot 2. Wygłasza monologi Odysa, który uprzytamnia sobie niemożność powrotu do przeszłości i nieuchronność śmierci.
  • spektakl Wideo 2:01 Miłość na Krymie | Erwin Axer | fragment W Miłości na Krymie Sławomir Mrożek pisał o historii wielkiego kraju, ale reżyser, Erwin Axer, znalazł dla tej opowieści kameralną formę, a Zbigniew Zapasiewicz kolejną okazję, żeby pokazać aktorską klasę.
    spektakl Wideo 2:01 Miłość na Krymie | Erwin Axer | fragment W Miłości na Krymie Sławomir Mrożek pisał o historii wielkiego kraju, ale reżyser, Erwin Axer, znalazł dla tej opowieści kameralną formę, a Zbigniew Zapasiewicz kolejną okazję, żeby pokazać aktorską klasę.
  • słuchowisko Audio 1:33:57 Niemcy | Leon Kruczkowski Niemcy Leona Kruczkowskiego w reżyserii Jerzego Rakowieckiego – próba polemiki ze złowrogim stereotypem utrwalonym po II wojnie światowej.
    słuchowisko Audio 1:33:57 Niemcy | Leon Kruczkowski Niemcy Leona Kruczkowskiego w reżyserii Jerzego Rakowieckiego – próba polemiki ze złowrogim stereotypem utrwalonym po II wojnie światowej.
  • słuchowisko Audio 30:18 Ślub | Witold Gombrowicz | 1/2 Słuchowisko w reżyserii Waldemara Modestowicza stanowi dowód na to, że „teatr wyobraźni” jest formą, która bardzo dobrze radzi sobie z meandrami dramaturgii Witolda Gombrowicza.
    słuchowisko Audio 30:18 Ślub | Witold Gombrowicz | 1/2 Słuchowisko w reżyserii Waldemara Modestowicza stanowi dowód na to, że „teatr wyobraźni” jest formą, która bardzo dobrze radzi sobie z meandrami dramaturgii Witolda Gombrowicza.

podziel się wrażeniami