spektakl

Ostatnia taśma | Antoni Libera | fragment

Wideo, 0:39, reż. Antoni Libera, 1989 producent: Telewizja Polska

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

Triumf aktorskiego kunsztu Tadeusza Łomnickiego w Ostatniej taśmie Samuela Becketta reżyserowanej przez Antoniego Liberę.
Nie byłoby tego przedstawienia, gdyby u progu lat 80. Tadeusz Łomnicki, wówczas rektor Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie, nie patrzył przychylnym okiem na próby jednoaktówek Becketta, które przy ulicy Miodowej prowadził ich tłumacz – Antoni Libera. Niedługo potem, w 1985 roku, w stołecznym Teatrze Studio Łomnicki wystąpił u Libery m.in. w Beckettowskiej Ostatniej taśmie, tworząc jedną ze swoich wielkich kreacji.

Telewizyjny spektakl stanowi przeniesienie tego monodramu. Sześćdziesięciodziewięcioletni pisarz Krapp przysłuchuje się własnym nagraniom sprzed lat – monologom rejestrowanym przy okazji kolejnych urodzin. Stary Krapp a ten z audiopamiętnika to dwie różne persony: „Wysłuchałem właśnie tego żałosnego kretyna, którego 30 lat temu uważałem za siebie. Trudno uwierzyć, że mogło być ze mną aż tak źle” – pomstuje. Jednak patrząc na zniedołężniałego człowieka, widać, że to właśnie on jest egzemplifikacją egzystencjalnego rozbicia, przykładem osobowości, która z biegiem kolejnych lat ulega coraz większej dezintegracji. Telewizyjna wersja „wielkiej etiudy na temat starości” pozwala z bliska przyjrzeć się aktorskiej maestrii Łomnickiego, chociaż dosłownych zbliżeń na twarz aktora przesadnie wiele tu nie ma. Niespieszny ruch kamery dyskretnie śledzi każdy gest wykonawcy, a spokojne przechodzenie od dalszego do bliższego planu pozwala powoli zaznajamiać się ze spowitą w ciemności przestrzenią, której jedyny jasny punkt stanowi Krappowskie biurko rozjaśnione snopem padającego z góry światła.


Personalia
Ostatnia taśma to jedna z wielu realizacji Becketta podejmowanych przez Antoniego Liberę, który większość swoich sił poświęcił na tłumaczenia, komentowanie i wystawiania dzieł autora, uznawanego za jednego z ojców teatru absurdu. Libera, kustosz misternych partytur Irlandczyka, podchodzi do pracy z precyzją filologa. Z innego bieguna szedł w stronę Becketta Tadeusz Łomnicki – uosobienie scenicznego żywiołu. Pociągały go głównie aktorskie trudności, jakie piętrzył Beckett. W przypadku tej jedynej w swoim rodzaju sytuacji dramatycznej polegały one przede wszystkim na tym, że aktor musi zagrać swój młody głos, dobywający się ze szpulowego magnetofonu. Łomnickiego to wyzwanie frapowało już w końcu lat 50. Miał pomysł, żeby zarejestrować niezbędne partie tekstu i powrócić do nich po latach w przedstawieniu. Na potrzeby spektaklu z lat 80. wykreował jednak swój młodszy o trzy dekady głos, generując „archiwalne” nagranie Krappa. Pełen werwy tembr mistrzowsko skontrastował ze zmęczonym, bełkotliwym brzmieniem stetryczałego mężczyzny.

Głosy z widowni
Sceniczna wersja Ostatniej taśmy cieszyła się wielkim powodzeniem. Podobno z uznaniem odniósł się do niej sam Beckett. Przedstawienie z Teatru Studio zjechało pół Europy – od Moskwy po Mediolan, było też w Tunisie. Tadeusz Łomnicki za tę rolę dołożył do swojej kolekcji wyróżnień kolejne – Nagrodę im. Aleksandra Zelwerowicza.

Na marginesie
Antoni Libera wielokrotnie wspominał, jak Łomnicki szukał własnych ścieżek interpretacyjnych, sposobów na wypełnienie aktorską materią kostycznych didaskaliów. Czasem jego skojarzenia oraz proponowane rozwiązania wędrowały daleko poza Beckettowskie uniwersum. Tak było np., gdy w charakterystyczny sposób akcentował słowo: „szpula”, przeciągając ostatnią głoskę, aby warszawskim widzom ten dźwięk zaczął kojarzyć się z konkretnym odgłosem – świstem spadającej bomby.

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. PAP/Andrzej Rybczyński

Antoni Libera

(ur. 1949) – tłumacz, reżyser teatralny, pisarz, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Jest znawcą twórczości Samuela Becketta, wydawcą jego dzieł scenicznych, a także części esejów, wierszy i prozy. Poza Beckettem przekładał też Sofoklesa, Williama Shakespeare’a, Jeana Baptiste’a Racine’a.

jesteś w ścieżce tematycznej

  • zdjęcie Spotkania z Beckettem

    Spotkania z Beckettem

    idź tą ścieżką
    Dramaty Irlandczyka pojawiły się w polskim teatrze z kilkuletnim opóźnieniem, w 1957 roku. Inspirują do tej pory, nawet tych reżyserów, którzy nigdy ich nie wystawiają, np. Jerzy Grzegorzewski nie reżyserował sztuk Becketta, ale w swoich inscenizacjach nawiązywał do jego twórczości.

zobacz fotokonteksty

zobacz także

  • słuchowisko Audio 1:16:14 Faust | Johann Wolfgang Goethe | 2/2 Radiowy Faust Johanna Wolfganga Goethego w reżyserii Waldemara Modestowicza odwołuje się do tradycji jarmarcznej. Świat realny i fantastyczny wirują jak w ruchomej szopce.
    słuchowisko Audio 1:16:14 Faust | Johann Wolfgang Goethe | 2/2 Radiowy Faust Johanna Wolfganga Goethego w reżyserii Waldemara Modestowicza odwołuje się do tradycji jarmarcznej. Świat realny i fantastyczny wirują jak w ruchomej szopce.
  • spektakl Wideo 59:34 Apollo z Bellac | Adam Hanuszkiewicz Najstarszy zachowany w całości spektakl Teatru Telewizji – oparty na głośnej sztuce Jeana Giraudoux, w reżyserii Adama Hanuszkiewicza. Rzecz dla tych, którzy rozumieją, co to jest wdzięk i słyszą subtelności francuskiego walca „Domino”.
    spektakl Wideo 59:34 Apollo z Bellac | Adam Hanuszkiewicz Najstarszy zachowany w całości spektakl Teatru Telewizji – oparty na głośnej sztuce Jeana Giraudoux, w reżyserii Adama Hanuszkiewicza. Rzecz dla tych, którzy rozumieją, co to jest wdzięk i słyszą subtelności francuskiego walca „Domino”.
  • spektakl Wideo 1:17:29 Dziś są moje urodziny | Tadeusz Kantor W swoim ostatnim i niedokończonym spektaklu Tadeusz Kantor przywoływał zmarłych – bliskich i przyjaciół. Przypominał represje, jakim w XX wieku poddawani byli twórcy ze strony polityków, ale nade wszystko antycypował własny zgon i pogrzeb.
    spektakl Wideo 1:17:29 Dziś są moje urodziny | Tadeusz Kantor W swoim ostatnim i niedokończonym spektaklu Tadeusz Kantor przywoływał zmarłych – bliskich i przyjaciół. Przypominał represje, jakim w XX wieku poddawani byli twórcy ze strony polityków, ale nade wszystko antycypował własny zgon i pogrzeb.
  • słuchowisko Audio 1:15:45 Mazepa | Juliusz Słowacki Jedno z najstarszych powojennych słuchowisk w archiwum Polskiego Radia – Mazepa Juliusza Słowackiego w reżyserii Janusza Warneckiego.
    słuchowisko Audio 1:15:45 Mazepa | Juliusz Słowacki Jedno z najstarszych powojennych słuchowisk w archiwum Polskiego Radia – Mazepa Juliusza Słowackiego w reżyserii Janusza Warneckiego.
  • spektakl Wideo 1:17:23 Przygoda | Jan Englert Jan Englert świętuje półwiecze aktorstwa. Z tej okazji w Teatrze Telewizji reżyseruje oraz gra główną rolę w Przygodzie Sándora Máraiego. O tekście węgierskiego prozaika mówi, że to zawodowa gratka, a o jubileuszu, że to wejście jedną nogą do trumny.
    spektakl Wideo 1:17:23 Przygoda | Jan Englert Jan Englert świętuje półwiecze aktorstwa. Z tej okazji w Teatrze Telewizji reżyseruje oraz gra główną rolę w Przygodzie Sándora Máraiego. O tekście węgierskiego prozaika mówi, że to zawodowa gratka, a o jubileuszu, że to wejście jedną nogą do trumny.

podziel się wrażeniami