spektakl

Ostatnia taśma | Antoni Libera | fragment

Wideo, 0:39, reż. Antoni Libera, 1989 producent: Telewizja Polska

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

Triumf aktorskiego kunsztu Tadeusza Łomnickiego w Ostatniej taśmie Samuela Becketta reżyserowanej przez Antoniego Liberę.
Nie byłoby tego przedstawienia, gdyby u progu lat 80. Tadeusz Łomnicki, wówczas rektor Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie, nie patrzył przychylnym okiem na próby jednoaktówek Becketta, które przy ulicy Miodowej prowadził ich tłumacz – Antoni Libera. Niedługo potem, w 1985 roku, w stołecznym Teatrze Studio Łomnicki wystąpił u Libery m.in. w Beckettowskiej Ostatniej taśmie, tworząc jedną ze swoich wielkich kreacji.

Telewizyjny spektakl stanowi przeniesienie tego monodramu. Sześćdziesięciodziewięcioletni pisarz Krapp przysłuchuje się własnym nagraniom sprzed lat – monologom rejestrowanym przy okazji kolejnych urodzin. Stary Krapp a ten z audiopamiętnika to dwie różne persony: „Wysłuchałem właśnie tego żałosnego kretyna, którego 30 lat temu uważałem za siebie. Trudno uwierzyć, że mogło być ze mną aż tak źle” – pomstuje. Jednak patrząc na zniedołężniałego człowieka, widać, że to właśnie on jest egzemplifikacją egzystencjalnego rozbicia, przykładem osobowości, która z biegiem kolejnych lat ulega coraz większej dezintegracji. Telewizyjna wersja „wielkiej etiudy na temat starości” pozwala z bliska przyjrzeć się aktorskiej maestrii Łomnickiego, chociaż dosłownych zbliżeń na twarz aktora przesadnie wiele tu nie ma. Niespieszny ruch kamery dyskretnie śledzi każdy gest wykonawcy, a spokojne przechodzenie od dalszego do bliższego planu pozwala powoli zaznajamiać się ze spowitą w ciemności przestrzenią, której jedyny jasny punkt stanowi Krappowskie biurko rozjaśnione snopem padającego z góry światła.


Personalia
Ostatnia taśma to jedna z wielu realizacji Becketta podejmowanych przez Antoniego Liberę, który większość swoich sił poświęcił na tłumaczenia, komentowanie i wystawiania dzieł autora, uznawanego za jednego z ojców teatru absurdu. Libera, kustosz misternych partytur Irlandczyka, podchodzi do pracy z precyzją filologa. Z innego bieguna szedł w stronę Becketta Tadeusz Łomnicki – uosobienie scenicznego żywiołu. Pociągały go głównie aktorskie trudności, jakie piętrzył Beckett. W przypadku tej jedynej w swoim rodzaju sytuacji dramatycznej polegały one przede wszystkim na tym, że aktor musi zagrać swój młody głos, dobywający się ze szpulowego magnetofonu. Łomnickiego to wyzwanie frapowało już w końcu lat 50. Miał pomysł, żeby zarejestrować niezbędne partie tekstu i powrócić do nich po latach w przedstawieniu. Na potrzeby spektaklu z lat 80. wykreował jednak swój młodszy o trzy dekady głos, generując „archiwalne” nagranie Krappa. Pełen werwy tembr mistrzowsko skontrastował ze zmęczonym, bełkotliwym brzmieniem stetryczałego mężczyzny.

Głosy z widowni
Sceniczna wersja Ostatniej taśmy cieszyła się wielkim powodzeniem. Podobno z uznaniem odniósł się do niej sam Beckett. Przedstawienie z Teatru Studio zjechało pół Europy – od Moskwy po Mediolan, było też w Tunisie. Tadeusz Łomnicki za tę rolę dołożył do swojej kolekcji wyróżnień kolejne – Nagrodę im. Aleksandra Zelwerowicza.

Na marginesie
Antoni Libera wielokrotnie wspominał, jak Łomnicki szukał własnych ścieżek interpretacyjnych, sposobów na wypełnienie aktorską materią kostycznych didaskaliów. Czasem jego skojarzenia oraz proponowane rozwiązania wędrowały daleko poza Beckettowskie uniwersum. Tak było np., gdy w charakterystyczny sposób akcentował słowo: „szpula”, przeciągając ostatnią głoskę, aby warszawskim widzom ten dźwięk zaczął kojarzyć się z konkretnym odgłosem – świstem spadającej bomby.

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. PAP/Andrzej Rybczyński

Antoni Libera

(ur. 1949) – tłumacz, reżyser teatralny, pisarz, absolwent Uniwersytetu Warszawskiego. Jest znawcą twórczości Samuela Becketta, wydawcą jego dzieł scenicznych, a także części esejów, wierszy i prozy. Poza Beckettem przekładał też Sofoklesa, Williama Shakespeare’a, Jeana Baptiste’a Racine’a.

jesteś w ścieżce tematycznej

  • zdjęcie Spotkania z Beckettem

    Spotkania z Beckettem

    idź tą ścieżką
    Dramaty Irlandczyka pojawiły się w polskim teatrze z kilkuletnim opóźnieniem, w 1957 roku. Inspirują do tej pory, nawet tych reżyserów, którzy nigdy ich nie wystawiają, np. Jerzy Grzegorzewski nie reżyserował sztuk Becketta, ale w swoich inscenizacjach nawiązywał do jego twórczości.

zobacz fotokonteksty

zobacz także

  • spektakl Wideo 1:31:41 Król Roger | Mariusz Treliński „Postanowiłem dokonać ryzykownego zabiegu, opowiedzieć Króla Rogera tak bardzo realistycznie jak to możliwe” – mówił Mariusz Treliński o dziele Karola Szymanowskiego, które wystawił w 2007 roku w Operze Wrocławskiej.
    spektakl Wideo 1:31:41 Król Roger | Mariusz Treliński „Postanowiłem dokonać ryzykownego zabiegu, opowiedzieć Króla Rogera tak bardzo realistycznie jak to możliwe” – mówił Mariusz Treliński o dziele Karola Szymanowskiego, które wystawił w 2007 roku w Operze Wrocławskiej.
  • dokument Wideo 49:12 Tadeusz Kantor | TAK (Telewizyjne Archiwum Kultury) 1997 Telewizyjny program z lat 90. przypomina notację dokumentalną, pokazującą pracę Tadeusza Kantora nad spektaklem Nadobnisie i koczkodany wg Stanisława I. Witkiewicza. To był pierwszy polski film rejestrujący działalność Teatru Cricot 2.
    dokument Wideo 49:12 Tadeusz Kantor | TAK (Telewizyjne Archiwum Kultury) 1997 Telewizyjny program z lat 90. przypomina notację dokumentalną, pokazującą pracę Tadeusza Kantora nad spektaklem Nadobnisie i koczkodany wg Stanisława I. Witkiewicza. To był pierwszy polski film rejestrujący działalność Teatru Cricot 2.
  • spektakl Wideo 2:06:02 Epilog norymberski | Jerzy Antczak Spektakl Jerzego Antczaka – „przerażająco rzeczowy”, świetnie zagrany – jest jednym ze szczytowych osiągnięć teatru faktu w skali międzynarodowej.
    spektakl Wideo 2:06:02 Epilog norymberski | Jerzy Antczak Spektakl Jerzego Antczaka – „przerażająco rzeczowy”, świetnie zagrany – jest jednym ze szczytowych osiągnięć teatru faktu w skali międzynarodowej.
  • spektakl Wideo 58:26 Wyszedł z domu | Jerzy Jarocki Tadeusz Różewicz to jeden z kilku autorów, do których Jerzy Jarocki wracał przez całą karierę. W Teatrze Telewizji reżyser zaczął od sztuki mówiącej o kryzysie rodziny – Wyszedł z domu.
    spektakl Wideo 58:26 Wyszedł z domu | Jerzy Jarocki Tadeusz Różewicz to jeden z kilku autorów, do których Jerzy Jarocki wracał przez całą karierę. W Teatrze Telewizji reżyser zaczął od sztuki mówiącej o kryzysie rodziny – Wyszedł z domu.
  • dokument Wideo 28:00 List z Opola | Michael Elster Pierwsze nagrania utrwalające aktorski trening prowadzony przez Jerzego Grotowskiego. List z Opola Michaela Elstera z 1963 roku rejestruje okoliczności związane z powstawaniem spektaklu Tragiczne dzieje doktora Faustusa.
    dokument Wideo 28:00 List z Opola | Michael Elster Pierwsze nagrania utrwalające aktorski trening prowadzony przez Jerzego Grotowskiego. List z Opola Michaela Elstera z 1963 roku rejestruje okoliczności związane z powstawaniem spektaklu Tragiczne dzieje doktora Faustusa.

podziel się wrażeniami