spektakl

Niech sczezną artyści | Tadeusz Kantor

Wideo, 1:17:32, reż. Tadeusz Kantor, 1988 producent: Telewizja Polska

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

Rewia Niech sczezną artyści jako zapowiedź rewolty poniżanych twórców. Tadeusz Kantor powracał w niej do międzywojennej powieści Zbigniewa Uniłowskiego Wspólny pokój oraz uwięzienia Wita Stwosza.

Tytuł trzeciego przedstawienia Teatru Śmierci podsunęła Tadeuszowi Kantorowi paryska mieszczka, która w stronę bywalców Galerie de France krzyknęła: „Qu’ils crèvent les artistes!”. „Ale jednocześnie wiąże się ten tytuł z Witem Stwoszem, którego powrót z Krakowa do Norymbergii został zakończony uwięzieniem i torturowaniem zadłużonego artysty – notował Jan Kłossowicz. – Jest tam też zawarte wspomnienie młodzieńczej lektury Wspólnego pokoju Uniłowskiego, powieści z roku 1932 – będącej swego rodzaju studium na temat umierania – zapowiedzią własnej śmierci autora, który pięć lat później zmarł na gruźlicę”. Z kart prozy Uniłowskiego Kantor zaczerpnął nie tylko postać pisarza – w spektaklu rozdwojoną na bliźniacze wizerunki (konającego na łóżku i opisującego agonię) – ale także Wisielca w klozecie, Pomywaczkę przy zlewie, Brudasa moczącego nogi w miednicy, Świętoszkę na klęczniku. Przeciwwagą dla tego „piekła codzienności” są reminiscencje z patetycznego pogrzebu Józefa Piłsudskiego w maju 1935. Kondukt żałobny poprzedza sobowtór sześcioletniego Kantora (w szarym mundurze i maciejówce Komendanta) poruszającego się na drewnianym pojeździe.

Kantor był cały czas obecny na scenie jako „postać realna, główny sprawca wszystkiego”. W przypadku absencji, na scenie znajdowało się krzesło z jego nazwiskiem. Kłossowicz pisał: „Wyraźnie widać, jak w tym spektaklu zbiegają się wszystkie zasadnicze tendencje i cechy stylistyki, które kolejno dominowały w poprzednich. Są tu »maszyny« i przedmioty i przedmioty-aktorzy, bio-obiekty. Są też przedmioty i postacie – »znalezione«. Powtarzają się happeningowe czynności, a zasadę działań aktorskich stanowi »cyrkowa jaskrawość« – klownada”.

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. PAP/M. Leckel

Tadeusz Kantor

(1915–1990) – malarz, reżyser i scenograf teatralny. Ukończył w 1939 roku Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. W czasie wojny prowadził w podziemiu Teatr Niezależny, w którym wystawił Balladynę Juliusza Słowackiego (1942) i Powrót Odysa Stanisława Wyspiańskiego (1944). W okresie stalinizmu pracował jako scenograf przede wszystkim w Starym Teatrze w Krakowie, gdzie zainscenizował kilka przedstawień, m.in. Nosorożca Eugène’a Ionesco (1961). Był założycielem i kierownikiem awangardowego Teatru Cricot 2, działającego w Krakowie od 1956 do 1991 roku, najpierw w Domu Plastyków, a potem w Galerii Krzysztofory.

zobacz także

  • dokument Wideo 1:11:16 Kantor | Andrzej Sapija Sylwetka Tadeusza Kantora w biograficznym dokumencie autorstwa Andrzeja Sapiji. Artysta przybliża w nim własną koncepcję sztuki i komentuje swoje dokonania.
    dokument Wideo 1:11:16 Kantor | Andrzej Sapija Sylwetka Tadeusza Kantora w biograficznym dokumencie autorstwa Andrzeja Sapiji. Artysta przybliża w nim własną koncepcję sztuki i komentuje swoje dokonania.
  • dokument Wideo 39:49 Wit Stwosz to ja – Tadeusz Kantor | Andrzej Białko Andrzej Białko w filmie Wit Stwosz to ja – Tadeusz Kantor odczytuje biografię twórcy Teatru Śmierci w kontekście dziejów innych ludzi sztuki.
    dokument Wideo 39:49 Wit Stwosz to ja – Tadeusz Kantor | Andrzej Białko Andrzej Białko w filmie Wit Stwosz to ja – Tadeusz Kantor odczytuje biografię twórcy Teatru Śmierci w kontekście dziejów innych ludzi sztuki.
  • dokument Wideo 23:33 Teatr podziemny Tadeusza Kantora | Irena Wollen W Teatrze podziemnym Tadeusza Kantora Irena Wollen wraca do działalności Kantora w czasie okupacji. Artysta, mimo że Niemcy wydali zakaz wystawiania przez Polaków „poważnych widowisk”, kontynuował swoje awangardowe poszukiwania.
    dokument Wideo 23:33 Teatr podziemny Tadeusza Kantora | Irena Wollen W Teatrze podziemnym Tadeusza Kantora Irena Wollen wraca do działalności Kantora w czasie okupacji. Artysta, mimo że Niemcy wydali zakaz wystawiania przez Polaków „poważnych widowisk”, kontynuował swoje awangardowe poszukiwania.
  • dokument Wideo 58:46 Powrót Odysa | Andrzej Sapija Dokumentalna impresja „Powrót Odysa” za punkt wyjścia bierze próby do przedstawienia „Nigdy tu już nie powrócę”. Zarazem przybliża całokształt teatru Tadeusza Kantora.
    dokument Wideo 58:46 Powrót Odysa | Andrzej Sapija Dokumentalna impresja „Powrót Odysa” za punkt wyjścia bierze próby do przedstawienia „Nigdy tu już nie powrócę”. Zarazem przybliża całokształt teatru Tadeusza Kantora.
  • reportaż Wideo 1:00:07 Gdzie są niegdysiejsze śniegi… reportaż ze spektaklu | Andrzej Sapija Tadeusz Kantor w Warszawie – przy okazji pokazu Gdzie są niegdysiejsze śniegi oprowadza po wystawie awangardystów z najbliższego otoczenia Teatru Cricot 2.
    reportaż Wideo 1:00:07 Gdzie są niegdysiejsze śniegi… reportaż ze spektaklu | Andrzej Sapija Tadeusz Kantor w Warszawie – przy okazji pokazu Gdzie są niegdysiejsze śniegi oprowadza po wystawie awangardystów z najbliższego otoczenia Teatru Cricot 2.

podziel się wrażeniami