spektakl

Mistrz | Jerzy Antczak

Wideo, 1:17:07, reż. Jerzy Antczak, 1966 producent: Telewizja Polska S.A., Zespół Realizatorów Filmowych „Iluzjon"

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

Dramat Zdzisława Skowrońskiego w reżyserii Jerzego Antczaka zdobył w 1966 roku Prix Italia. To poruszająca historia z wielką rolą Janusza Warneckiego – hołd złożony aktorom i aktorstwu
„Sięgnął Zbigniew Skowroński w tej sztuce po motywy wiecznie intrygujące teatralną publiczność – związek sceny z życiem, osobowość aktora... Dotknął przy tym tematu poruszającego tragiczne wspomnienia, sentymenty; a że lubimy melodramatyczne wątki (tu zresztą prowadzone jak najszlachetniej), Mistrz z całą pewnością zapadnie nam w pamięć” – tak anonsowano emisję, zarejestrowanego filmową kamerą, spektaklu w reżyserii Jerzego Antczaka. Przedstawienie jest jednym z największych osiągnięć Teatru Telewizji. W 1966 roku Mistrz został wyróżniony Prix Italia – najbardziej prestiżową nagrodą przyznawaną twórcom radia i telewizji.

W zasadniczej, retrospektywnej części sztuka toczy się pod koniec wojny, w roku 1944. Młody adept sceny, po klęsce powstania warszawskiego, trafia do podmiejskiego dworu, gdzie schronili się uciekinierzy z miasta z kręgu inteligencji. Jednym z nich jest tytułowy Mistrz. Starszy mężczyzna, przez całe życie drugorzędny aktor, marzy o wielkich kreacjach. Gdy w domu pojawia się Gestapo i zaczyna wybierać zakładników, którzy mają być rozstrzelani za wysadzenie torów, zostaje pominięty, ponieważ w kenkarcie ma wpisaną profesję księgowy. Ale postanawia dowieść Niemcom, że jest aktorem i odgrywa z Makbeta monolog ze sztyletem.

Personalia
Zdzisław Skowroński, dramatopisarz i kierownik literacki warszawskich scen, napisał Mistrza z myślą o konkretnej osobie – Januszu Warneckim. Aktor był ważną personą życia teatralnego, reżyserem i dyrektorem wielu scen, w latach 1955–1961 szefował Teatrowi Polskiego Radia. W przeciwieństwie do postaci granej w sztuce Skowrońskiego, stworzył wiele wybitnych ról, na czele z Rembrandtem w Powrocie syna marnotrawnego Romana Brandstaettera (1947). Tadeusz Kudliński tak charakteryzował jego aktorstwo: „Przeobrażał się na scenie nie tylko zewnętrznie, ale obdarzał każdą z postaci także prawdą i ciepłem wewnętrznym”. W momencie kręcenia filmu Warnecki miał już ponad siedemdziesiąt lat, a przy tym był schorowany, w roku 1960 przeszedł amputację nogi. Z publicznością pożegnał się w warszawskim Teatrze Współczesnym, gdzie grał Świadka w Dochodzeniu Petera Weissa w reżyserii Erwina Axera (1966). Z powodu choroby artysty spektakl zagrano jedynie trzydzieści razy. Nie chciano jednak zastąpić go innym aktorem.

Głosy z widowni
„Trzeba być Grzymałą-Siedleckim, by opisać wszystkie niuanse gry Warneckiego, jej ciepło i prostotę w scenach z młodym aktorem, jej patos w monologu Makbeta” – pisała po emisji Mistrza Alicja Okońska w „Za i przeciw”. Jerzy Katarasiński zauważał w „Dzienniku Łódzkim”, że Antczak „celowo utrudnił mu gadanie, posadził go za stołem zarzuconym tłumaczeniami Makbeta, kazał grać prawie wyłącznie twarzą. Widzieliśmy starego, dobrodusznego aktora prowincjonalnego, pełnego wewnętrznego ciepła i ze sceptycyzmem słuchaliśmy jego rojeń o roli Makbeta. Później przyszedł moment zaskoczenia, cudowna transformacja dokonująca się na naszych oczach, w której Mistrz stawał się bohaterem dramatu Szekspira. Doskonale napisana i doskonale zagrana rola!”.

Na marginesie
Filmowy Mistrz z 1966 roku był drugą wersją przedstawienia. Pierwsza powstała dwa lata wcześniej. W latach 60. Antczak regularnie sięgał po teksty Skowrońskiego. W Teatrze Telewizji wystawiał jego sztuki odwołujące się do XX-wiecznej historii Polski: Głos (1965), Dekret (1967) i Notes (1968). Te spektakle również zapisały się ważnymi rolami w wykonaniu Janusza Warneckiego, Kazimierza Opalińskiego oraz Tadeusza Fijewskiego.

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. PAP/Jan Bogacz

Jerzy Antczak

(ur. 1929) – aktor, reżyser telewizyjny i filmowy. Ukończył wydział aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi (1953). Był aktorem łódzkich scen: Powszechnego (1953–1957), a następnie Nowego (1958–1960). Od 1957 roku reżyserował spektakle w ośrodku Telewizji Polskiej w Łodzi, gdzie zrealizował m.in. adaptację Ojca Goriot Honoré de Balzaca (1962). W latach 1963–1975 był naczelnym reżyserem Teatru TV. Przygotowywał wiele przedstawień w konwencji realistycznej.

zobacz także

  • spektakl Wideo 1:13:06 W małym dworku | Zygmunt Hübner Jak wystawiać Witkacego? „Po bożemu” – radził Konstanty Puzyna. Tak zrobi Zygmunt Hübner i w jego „W małym dworku“ dziwność sama się objawia.
    spektakl Wideo 1:13:06 W małym dworku | Zygmunt Hübner Jak wystawiać Witkacego? „Po bożemu” – radził Konstanty Puzyna. Tak zrobi Zygmunt Hübner i w jego „W małym dworku“ dziwność sama się objawia.
  • spektakl Wideo 44:00 Świadkowie albo nasza mała stabilizacja | Adam Hanuszkiewicz Adaptacja sztuki Tadeusza Różewicza to doskonały przykład oryginalnego telewizyjnego stylu Adama Hanuszkiewicza: syntetyczna, minimalistyczna scenografia, znakomite aktorstwo, śmiały montaż.
    spektakl Wideo 44:00 Świadkowie albo nasza mała stabilizacja | Adam Hanuszkiewicz Adaptacja sztuki Tadeusza Różewicza to doskonały przykład oryginalnego telewizyjnego stylu Adama Hanuszkiewicza: syntetyczna, minimalistyczna scenografia, znakomite aktorstwo, śmiały montaż.
  • spektakl Wideo 1:17:32 Niech sczezną artyści | Tadeusz Kantor Rewia Niech sczezną artyści jako zapowiedź rewolty poniżanych twórców. Tadeusz Kantor powracał w niej do międzywojennej powieści Zbigniewa Uniłowskiego Wspólny pokój oraz uwięzienia Wita Stwosza.
    spektakl Wideo 1:17:32 Niech sczezną artyści | Tadeusz Kantor Rewia Niech sczezną artyści jako zapowiedź rewolty poniżanych twórców. Tadeusz Kantor powracał w niej do międzywojennej powieści Zbigniewa Uniłowskiego Wspólny pokój oraz uwięzienia Wita Stwosza.
  • spektakl Wideo 2:06:02 Epilog norymberski | Jerzy Antczak Spektakl Jerzego Antczaka – „przerażająco rzeczowy”, świetnie zagrany – jest jednym ze szczytowych osiągnięć teatru faktu w skali międzynarodowej.
    spektakl Wideo 2:06:02 Epilog norymberski | Jerzy Antczak Spektakl Jerzego Antczaka – „przerażająco rzeczowy”, świetnie zagrany – jest jednym ze szczytowych osiągnięć teatru faktu w skali międzynarodowej.

podziel się wrażeniami