spektakl

Mazepa | Gustaw Holoubek

Wideo, 1:58:04, reż. Gustaw Holoubek, 1969 producent: Telewizja Polska

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

Gustaw Holoubek wpasował Mazepę Juliusza Słowackiego we współczesny kontekst, zauważając, że historię pazia króla Jana Kazimierza zakochanego w młodej żonie Wojewody czytać można jako romans kryminalny, a nawet dreszczowiec. Nie wiązało się to z trywializacją utworu, wciąż chodziło o słowo poety.
„Okrucieństwo to właściwy klucz do tej sztuki” – powiedział o dramacie Słowackiego reżyser. Gustaw Holoubek usunął konteksty historyczne i narodowe, aby bohaterowie nie mogli szukać w nich wytłumaczenia dla swojego postępowania. Ich działania są przede wszystkim motywowane psychologicznie. Targają nimi emocje. Ulegają uczuciom, z których najsilniejsze to pycha i gniew. Holoubek mówił o postaciach tragedii, że są przerażające w swojej pierwotnej naturze.

Posępny nastrój potęgowała sceneria telewizyjnego studia. Zamiast rozbuchanych barokowych form – surowe mury, na które cień rzucają rachityczne konary drzew. Już pierwszy monolog nieszczęśliwego syna Wojewody – Zbigniewa, złączonego uczuciem z macochą, brzmi, w skupionej interpretacji Jerzego Kamasa, jak złowieszczy wstęp do wydarzeń mających rozegrać się na zamku.


Personalia
Powinowactwa Holoubka z Mazepą sięgają początków jego kariery. W 1953 roku w katowickim Teatrze Śląskim, podobnie jak w telewizyjnej realizacji, grał jednego z protagonistów – Jana Kazimierza. W 1975 roku wyreżyserował film na podstawie tej tragedii Słowackiego. Była to pierwsza w historii polskiego kina ekranizacja dramatu romantycznego. W plenerach średniowiecznego zamku w Niedzicy, fotografowanych przez Mieczysława Jahodę, powtórzył interpretacyjne założenia z Teatru Telewizji, choć kolorowa taśma oraz bujna przyroda czyniła z Mazepy niemal film z gatunku płaszcza i szpady. Do roli Jana Kazimierza Holoubek powrócił raz jeszcze w 1992 roku, w przedstawieniu, które wystawił w stołecznym Teatrze Ateneum na 45-lecie pracy artystycznej (rok później spektakl zarejestrowano dla telewizji).

Głosy z widowni
Za realizację z 1969 roku Holoubek oraz Ignacy Gogolewski, odtwórca roli tytułowej, otrzymali nagrodę Komitetu ds. Radia i Telewizji. Recenzenci drobiazgowo opisywali także kunszt pozostałych wykonawców – Jana Świderskiego jako Wojewody, Aleksandry Śląskiej w roli Amelii, Haliny Kossobudzkiej grającej Kasztelanową. Dzisiejszej publiczności sposób, w jaki aktorzy podają tekst, może wydać się czasem zbyt deklamacyjny. Recenzenci internetowego magazynu teatralnego „Teatralia” pisali nie tak dawno o „statyce”, „minimalizmie gestykulacji” i „nadekspresyjnych grymasach”.

Na marginesie
Słowacki pisał Mazepę dwa razy. Pierwszy rękopis zniszczył w roku 1834. Uznał, że nie wytrzymuje porównania z opublikowanym chwilę wcześniej Panem Tadeuszem. Nie porzucił jednak tematu. Po kilku latach dramat ukazał się drukiem. Prapremiera odbyła się w… Budapeszcie, w 1847 roku. W Polsce Mazepa zagrany został po raz pierwszy po śmierci autora, w roku 1851, w Teatrze Miejskim w Krakowie.

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. Studio Filmowe „Kadr”/Filmoteka Narodowa

Gustaw Holoubek

(1923–2008) – aktor teatralny i filmowy, reżyser, pedagog, jedna z najwybitniejszych postaci polskiego teatru powojennego, nazywany aktorem intelektualnym, zdystansowanym. W 1947 roku ukończył w Krakowie Studio Dramatyczne przy Teatrze im. Juliusza Słowackiego. W tym samym roku debiutował na scenie Miejskich Teatrów Dramatycznych. W 1949 roku przeniósł się do Teatru Śląskiego w Katowicach. Od 1956 roku był aktorem teatrów warszawskich – Polskiego i Narodowego. W latach 1972–1982 prowadził stołeczny Teatr Dramatyczny. Od 1997 do 2008 kierował Teatrem Ateneum.

zobacz także

  • spektakl Wideo 2:45 Kto tu wpuścił dziennikarzy | Mikołaj Grabowski | fragment Mocno i celnie o najnowszej historii Polski. Kto tu wpuścił dziennikarzy Marka Millera w reżyserii Mikołaja Grabowskiego pokazuje strajk w Stoczni Gdańskiej z perspektywy ludzi mediów.
    spektakl Wideo 2:45 Kto tu wpuścił dziennikarzy | Mikołaj Grabowski | fragment Mocno i celnie o najnowszej historii Polski. Kto tu wpuścił dziennikarzy Marka Millera w reżyserii Mikołaja Grabowskiego pokazuje strajk w Stoczni Gdańskiej z perspektywy ludzi mediów.
  • słuchowisko Audio 1:27:50 Hamlet | William Shakespeare Hamlet Williama Shakespeare’a w reżyserii Waldemara Modestowicza brzmi jak nigdy dotąd. W słuchowisku wykorzystane są najnowsze rozwiązania systemu dźwięku przestrzennego.
    słuchowisko Audio 1:27:50 Hamlet | William Shakespeare Hamlet Williama Shakespeare’a w reżyserii Waldemara Modestowicza brzmi jak nigdy dotąd. W słuchowisku wykorzystane są najnowsze rozwiązania systemu dźwięku przestrzennego.
  • spektakl Wideo 1:00:00 Pan Tadeusz | Adam Hanuszkiewicz W październiku 1970 roku Adam Hanuszkiewicz rozpoczął emisję serialu telewizyjnego „Pan Tadeusz“, opartego na dziele Adama Mickiewicza – co miesiąc kolejna księga. Wszystkie w tej samej konwencji – tylko tekst i aktorzy. W plebiscycie telewidzów ekranizacja ta została uznana za wydarzenie roku.
    spektakl Wideo 1:00:00 Pan Tadeusz | Adam Hanuszkiewicz W październiku 1970 roku Adam Hanuszkiewicz rozpoczął emisję serialu telewizyjnego „Pan Tadeusz“, opartego na dziele Adama Mickiewicza – co miesiąc kolejna księga. Wszystkie w tej samej konwencji – tylko tekst i aktorzy. W plebiscycie telewidzów ekranizacja ta została uznana za wydarzenie roku.
  • spektakl Wideo 54:53 Męczeństwo Piotra Ohey’a | Erwin Axer Od tego przedstawienia zaczęła się współpraca dwóch tuzów polskiego teatru. W 1962 roku Erwin Axer wyreżyserował „Męczeństwo Piotra Ohey’a“ Sławomira Mrożka.
    spektakl Wideo 54:53 Męczeństwo Piotra Ohey’a | Erwin Axer Od tego przedstawienia zaczęła się współpraca dwóch tuzów polskiego teatru. W 1962 roku Erwin Axer wyreżyserował „Męczeństwo Piotra Ohey’a“ Sławomira Mrożka.
  • spektakl Wideo 3:27:01 (A)pollonia | Krzysztof Warlikowski Polifonia według Krzysztofa Warlikowskiego. Z wielu tekstów, na które składa się (A)pollonia, reżyser wydobył jedno, podstawowe pytanie o ofiarę, o jej sens i wymiar.
    spektakl Wideo 3:27:01 (A)pollonia | Krzysztof Warlikowski Polifonia według Krzysztofa Warlikowskiego. Z wielu tekstów, na które składa się (A)pollonia, reżyser wydobył jedno, podstawowe pytanie o ofiarę, o jej sens i wymiar.

podziel się wrażeniami