słuchowisko

Król Edyp | Sofokles

Audio, 1:04:51, reż. Tadeusz Byrski, 1969 producent: Polskie Radio

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

W ujęciu Tadeusza Byrskiego Król Edyp Sofoklesa ma tragiczną moc, nie będąc przy tym przedstawieniem koturnowym.
Jeden z epizodów związanych z mitycznymi dziejami rodu Labdakidów; historia o władcy Teb, nazywana tragedią losu. Edyp chce uwolnić gród od zarazy. Aby tak się stało, musi zostać ukarany zabójca dawnego króla, Lajosa. Wróżbita Tyrezjasz oznajmia Edypowi, że to on jest winny śmierci poprzednika. Wzburzony król widzi w tym bezpodstawne oskarżenie, które ma pozbawić go panowania. Jednak poznając przeszłość, odkrywa, że wypełniła się przepowiednia – oto zgładził ojca i żyje w kazirodczym związku z matką. Chcąc odkryć przeznaczenie, staje się ofiarą okrutnego losu.

Personalia
Słowa protagonistów Króla Edypa brzmią nieraz, jakby odbijały się echem w wielkich salach pałacowych. Są przejmujące, ale nie epatują dostojeństwem i patosem. Prym wiedzie Stanisław Zaczyk, odtwórca roli tytułowej, aktor „elegancki” i powściągliwy. Był jednym z głównych głosów teatru radiowego oraz popularnym aktorem Teatru Telewizji (grał główną rolę w Przygodzie pana Trapsa wg Friedricha Dürrenmatta w reżyserii Konrada Swinarskiego z 1965 roku, często pojawiał się też w przedstawieniach Kobry). Twórca słuchowiska, Tadeusz Byrski, to osoba zasłużona dla radiowej sceny. Pracę w Polskim Radiu zaczął w rozgłośni wileńskiej w 1929 roku. Był spikerem, aktorem, reżyserem, a także kierownikiem literackim. Za jego sprawą z anteną związali się Czesław Miłosz, Konstanty Ildefons Gałczyński, Stefan Srebrny (znawca teatru antycznego, tłumacz, m.in. autor przekładu Króla Edypa). We wspomnieniach Teatr-radio, wydanych w 1976 roku, Byrski pisał o początkach kariery w Wilnie: „Praca była dość szybka, choć – w porównaniu z obecną – wyglądała na laboratorium wysokiej jakości, gdyż przeciętna ilość prób z każdej audycji typu słuchowiskowego wynosiła sześć”.


ilustracja: fot. Marie-Lan Nguyen, Copy of Cresilas, Wikimedia Commons, PD

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. archiwum Polskiego Radia

Tadeusz Byrski

(1906–1987) – reżyser i aktor, absolwent wydziału humanistycznego Uniwersytetu Warszawskiego oraz słuchacz Instytutu Reduty (1924–1925). Od 1929 roku występował na scenach warszawskich, w tym samym roku podjął współpracę z rozgłośnią wileńską Polskiego Radia. Od 1937 do 1939 główny reżyser Polskiego Radia w Warszawie, w latach 1952–1958 szef Teatru im. Stefana Żeromskiego w Kielcach (stworzył tam Studio Teatralne, kierowane przez jego żonę, Irenę Byrską), wystawił tam m.in.: Drogę do Czarnolasu Aleksandra Maliszewskiego (1953), Profesję pani Warren George’a Bernarda Shaw (1954), Lekarza mimo woli Moliera (1955), Policję Sławomira Mrożka (1958).

zobacz także

  • słuchowisko Audio 1:33:11 Faust | Johann Wolfgang Goethe | 1/2 Radiowy Faust Johanna Wolfganga Goethego w reżyserii Waldemara Modestowicza odwołuje się do tradycji jarmarcznej. Świat realny i fantastyczny wirują jak w ruchomej szopce.
    słuchowisko Audio 1:33:11 Faust | Johann Wolfgang Goethe | 1/2 Radiowy Faust Johanna Wolfganga Goethego w reżyserii Waldemara Modestowicza odwołuje się do tradycji jarmarcznej. Świat realny i fantastyczny wirują jak w ruchomej szopce.
  • spektakl Wideo 58:26 Wyszedł z domu | Jerzy Jarocki Tadeusz Różewicz to jeden z kilku autorów, do których Jerzy Jarocki wracał przez całą karierę. W Teatrze Telewizji reżyser zaczął od sztuki mówiącej o kryzysie rodziny – Wyszedł z domu.
    spektakl Wideo 58:26 Wyszedł z domu | Jerzy Jarocki Tadeusz Różewicz to jeden z kilku autorów, do których Jerzy Jarocki wracał przez całą karierę. W Teatrze Telewizji reżyser zaczął od sztuki mówiącej o kryzysie rodziny – Wyszedł z domu.
  • spektakl Wideo 2:01 Kalkwerk | Krystian Lupa | fragment Kalkwerk wg prozy Thomasa Bernharda jest w inscenizacji Krystiana Lupy studium umysłu opętanego ideą zapisania tego, co niezapisywalne.
    spektakl Wideo 2:01 Kalkwerk | Krystian Lupa | fragment Kalkwerk wg prozy Thomasa Bernharda jest w inscenizacji Krystiana Lupy studium umysłu opętanego ideą zapisania tego, co niezapisywalne.
  • dokument Wideo 28:00 List z Opola | Michael Elster Pierwsze nagrania utrwalające aktorski trening prowadzony przez Jerzego Grotowskiego. List z Opola Michaela Elstera z 1963 roku rejestruje okoliczności związane z powstawaniem spektaklu Tragiczne dzieje doktora Faustusa.
    dokument Wideo 28:00 List z Opola | Michael Elster Pierwsze nagrania utrwalające aktorski trening prowadzony przez Jerzego Grotowskiego. List z Opola Michaela Elstera z 1963 roku rejestruje okoliczności związane z powstawaniem spektaklu Tragiczne dzieje doktora Faustusa.
  • spektakl Wideo 1:00:00 Pan Tadeusz | Adam Hanuszkiewicz W październiku 1970 roku Adam Hanuszkiewicz rozpoczął emisję serialu telewizyjnego „Pan Tadeusz“, opartego na dziele Adama Mickiewicza – co miesiąc kolejna księga. Wszystkie w tej samej konwencji – tylko tekst i aktorzy. W plebiscycie telewidzów ekranizacja ta została uznana za wydarzenie roku.
    spektakl Wideo 1:00:00 Pan Tadeusz | Adam Hanuszkiewicz W październiku 1970 roku Adam Hanuszkiewicz rozpoczął emisję serialu telewizyjnego „Pan Tadeusz“, opartego na dziele Adama Mickiewicza – co miesiąc kolejna księga. Wszystkie w tej samej konwencji – tylko tekst i aktorzy. W plebiscycie telewidzów ekranizacja ta została uznana za wydarzenie roku.

podziel się wrażeniami