słuchowisko

Król Edyp | Sofokles

Audio, 1:04:51, reż. Tadeusz Byrski, 1969 producent: Polskie Radio

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

W ujęciu Tadeusza Byrskiego Król Edyp Sofoklesa ma tragiczną moc, nie będąc przy tym przedstawieniem koturnowym.
Jeden z epizodów związanych z mitycznymi dziejami rodu Labdakidów; historia o władcy Teb, nazywana tragedią losu. Edyp chce uwolnić gród od zarazy. Aby tak się stało, musi zostać ukarany zabójca dawnego króla, Lajosa. Wróżbita Tyrezjasz oznajmia Edypowi, że to on jest winny śmierci poprzednika. Wzburzony król widzi w tym bezpodstawne oskarżenie, które ma pozbawić go panowania. Jednak poznając przeszłość, odkrywa, że wypełniła się przepowiednia – oto zgładził ojca i żyje w kazirodczym związku z matką. Chcąc odkryć przeznaczenie, staje się ofiarą okrutnego losu.

Personalia
Słowa protagonistów Króla Edypa brzmią nieraz, jakby odbijały się echem w wielkich salach pałacowych. Są przejmujące, ale nie epatują dostojeństwem i patosem. Prym wiedzie Stanisław Zaczyk, odtwórca roli tytułowej, aktor „elegancki” i powściągliwy. Był jednym z głównych głosów teatru radiowego oraz popularnym aktorem Teatru Telewizji (grał główną rolę w Przygodzie pana Trapsa wg Friedricha Dürrenmatta w reżyserii Konrada Swinarskiego z 1965 roku, często pojawiał się też w przedstawieniach Kobry). Twórca słuchowiska, Tadeusz Byrski, to osoba zasłużona dla radiowej sceny. Pracę w Polskim Radiu zaczął w rozgłośni wileńskiej w 1929 roku. Był spikerem, aktorem, reżyserem, a także kierownikiem literackim. Za jego sprawą z anteną związali się Czesław Miłosz, Konstanty Ildefons Gałczyński, Stefan Srebrny (znawca teatru antycznego, tłumacz, m.in. autor przekładu Króla Edypa). We wspomnieniach Teatr-radio, wydanych w 1976 roku, Byrski pisał o początkach kariery w Wilnie: „Praca była dość szybka, choć – w porównaniu z obecną – wyglądała na laboratorium wysokiej jakości, gdyż przeciętna ilość prób z każdej audycji typu słuchowiskowego wynosiła sześć”.


ilustracja: fot. Marie-Lan Nguyen, Copy of Cresilas, Wikimedia Commons, PD

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. archiwum Polskiego Radia

Tadeusz Byrski

(1906–1987) – reżyser i aktor, absolwent wydziału humanistycznego Uniwersytetu Warszawskiego oraz słuchacz Instytutu Reduty (1924–1925). Od 1929 roku występował na scenach warszawskich, w tym samym roku podjął współpracę z rozgłośnią wileńską Polskiego Radia. Od 1937 do 1939 główny reżyser Polskiego Radia w Warszawie, w latach 1952–1958 szef Teatru im. Stefana Żeromskiego w Kielcach (stworzył tam Studio Teatralne, kierowane przez jego żonę, Irenę Byrską), wystawił tam m.in.: Drogę do Czarnolasu Aleksandra Maliszewskiego (1953), Profesję pani Warren George’a Bernarda Shaw (1954), Lekarza mimo woli Moliera (1955), Policję Sławomira Mrożka (1958).

zobacz także

  • spektakl Wideo 1:21:30 Nigdy tu już nie powrócę | Tadeusz Kantor Tadeusz Kantor w Nigdy tu już nie powrócę przywołuje wspomnienia z czasu wojny, w tym powstałą w podziemiu inscenizację Powrotu Odysa Stanisława Wyspiańskiego, oraz spektakle Cricot 2. Wygłasza monologi Odysa, który uprzytamnia sobie niemożność powrotu do przeszłości i nieuchronność śmierci.
    spektakl Wideo 1:21:30 Nigdy tu już nie powrócę | Tadeusz Kantor Tadeusz Kantor w Nigdy tu już nie powrócę przywołuje wspomnienia z czasu wojny, w tym powstałą w podziemiu inscenizację Powrotu Odysa Stanisława Wyspiańskiego, oraz spektakle Cricot 2. Wygłasza monologi Odysa, który uprzytamnia sobie niemożność powrotu do przeszłości i nieuchronność śmierci.
  • spektakl Wideo 1:17:00 Przygoda pana Trapsa | Konrad Swinarski Swoją inscenizacją sztuki Friedricha Dürrenmatta Konrad Swinarski zdradza przepis na telewizyjny przebój. Współczesny moralitet realizuje w stylu teatru sensacji.
    spektakl Wideo 1:17:00 Przygoda pana Trapsa | Konrad Swinarski Swoją inscenizacją sztuki Friedricha Dürrenmatta Konrad Swinarski zdradza przepis na telewizyjny przebój. Współczesny moralitet realizuje w stylu teatru sensacji.
  • spektakl Wideo 2:18 Scenariusz dla trzech aktorów | Mikołaj Grabowski | fragment Nam wszystko wolno! Wyreżyserowany przez Mikołaja Grabowskiego Scenariusz dla trzech aktorów Bogusława Schaeffera jest manifestem scenicznej nieprzewidywalności.
    spektakl Wideo 2:18 Scenariusz dla trzech aktorów | Mikołaj Grabowski | fragment Nam wszystko wolno! Wyreżyserowany przez Mikołaja Grabowskiego Scenariusz dla trzech aktorów Bogusława Schaeffera jest manifestem scenicznej nieprzewidywalności.
  • spektakl Wideo 1:12:00 Umarła klasa | Tadeusz Kantor Jedno z największych dzieł XX-wiecznego teatru. Tadeusz Kantor snuje „seans dramatyczny” o umieraniu, które zaczyna się już w dzieciństwie, wykorzystując na scenie manekiny-trupy. Te figury staną się symbolem jego Teatru Śmierci.
    spektakl Wideo 1:12:00 Umarła klasa | Tadeusz Kantor Jedno z największych dzieł XX-wiecznego teatru. Tadeusz Kantor snuje „seans dramatyczny” o umieraniu, które zaczyna się już w dzieciństwie, wykorzystując na scenie manekiny-trupy. Te figury staną się symbolem jego Teatru Śmierci.
  • dokument Wideo 23:33 Teatr podziemny Tadeusza Kantora | Irena Wollen W Teatrze podziemnym Tadeusza Kantora Irena Wollen wraca do działalności Kantora w czasie okupacji. Artysta, mimo że Niemcy wydali zakaz wystawiania przez Polaków „poważnych widowisk”, kontynuował swoje awangardowe poszukiwania.
    dokument Wideo 23:33 Teatr podziemny Tadeusza Kantora | Irena Wollen W Teatrze podziemnym Tadeusza Kantora Irena Wollen wraca do działalności Kantora w czasie okupacji. Artysta, mimo że Niemcy wydali zakaz wystawiania przez Polaków „poważnych widowisk”, kontynuował swoje awangardowe poszukiwania.

podziel się wrażeniami