spektakl

(A)pollonia | Krzysztof Warlikowski

Wideo, 3:27:01, reż. Krzysztof Warlikowski, 2014 producent: Narodowy Instytut Audiowizualny, Telewizja Polska S.A.

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

Polifonia według Krzysztofa Warlikowskiego. Z wielu tekstów, na które składa się (A)pollonia, reżyser wydobył jedno, podstawowe pytanie o ofiarę, o jej sens i wymiar.

(A)pollonia to ważny etap na drodze artystycznych poszukiwań Warlikowskiego, który wyznaczają spektakle oparte na kolażu utworów klasycznych oraz współczesnych, postdramatyczne scenariusze, inscenizacje odwołujące się do estetyki campu.

W tekstowym patchworku Warlikowski zestawił fikcję z historią, różnorodne tonacje (liryzm, patos, komizm, groteskę) i różne teatralne materie (dramatyczne i muzyczne). Poprowadził publiczność przez kilka historii. Główne tematy (A)pollonii to ofiara Ifigenii – poświęconej przez ojca na ołtarzu ojczyzny, ofiara Alkestis – oddającej życie za męża, oraz ofiara Apolonii Machczyńskiej – zamordowanej za ukrywanie Żydów. Warlikowski stawiał pytania o sens poświęcenia się, o cenę ratowania własnego i cudzego życia, o możliwość wyboru w sytuacji przekraczającej codzienne doświadczenie. Wszystko to naświetlał ze współczesnej perspektywy, wpisując w kontekst Zagłady.

Przy czym nie chodziło tu o uniwersalizację. Przeciwnie, reżyser dbał o konkret, realność sytuacji. Ważne było bowiem również i to, że historie przedstawione w (A)pollonii należały do kategorii historii rodzinnych. Rodziny i ich kolejne pokolenia łączyły miłość, nienawiść, żal, zdrada, rozpacz, zemsta. Najsilniej ten węzeł pokazuje ostatnia sekwencja – uroczystość pośmiertnego przyznania Apolonii Medalu Sprawiedliwej wśród Narodów Świata. Spotykają się na niej syn Apolonii i ocalona przez nią Ryfka. Każda sytuacja, każda wymiana zdań pokazuje, jak trudne jest to spotkanie i jak bezradni wobec przeszłości są jej uczestnicy.




Personalia
Warlikowski, wspólnie ze współautorami scenariusza – Piotrem Gruszczyńskim i Jackiem Poniedziałkiem – wykorzystali w (A)pollonii teksty Ajschylosa, Eurypidesa, Jana Christiana Andersena, Andrzeja Czajkowskiego, Hanny Krall, Marcina Świetlickiego, Jonathana Littella, Rabindranatha Tagore’a oraz Johna Maxwella Coetzeego.

Z tych nazwisk szczególne znaczenie dla reżysera mają Coetzee oraz Krall. Autorka mówiła w rozmowie z Romanem Pawłowskim w „Gazecie Wyborczej”: „Zanim myśmy się spotkali, spotkali się nasi bohaterowie. Mój Dybuk z jego Hamletem. A ściślej mówiąc, nie z Hamletem, tylko z Duchem Ojca Hamleta. Kiedy Krzysztof Warlikowski wystawiał Hamleta w Warszawie, tłumaczył aktorom, kim był Duch Ojca i jak należy rozmawiać z duchem. I dla lepszego zrozumienia opowiedział im mojego Dybuka historię Amerykanina, który nosił w sobie ducha swojego brata zmarłego podczas wojny. I opowiadając, tak się wzruszył, że nie mógł już dalej prowadzić próby”. Przed (A)pollonią Warlikowski współpracował z Krall przy adaptacjach W poszukiwaniu straconego czasu Marcela Prousta w Bonn (2002) i Szekspirowskiego Makbeta w Hanowerze (2004). W 2003 roku wystawił w Teatrze Rozmaitości Dybuka, wykorzystując utwory Szymona An-skiego i Krall.

Proza Coetzeego, która po raz pierwszy zaistniała w A(p)ollonii (wykład Elizabeth Costello o holokauście zwierząt), powracała natomiast we wszystkich późniejszych przedstawieniach Warlikowskiego: „Potrzebuję obcego, którego on mi daje. I wywrotowości, która jest w każdej z jego książek – mówił reżyser w wywiadzie udzielonym Piotrowi Gruszczyńskiemu. – I szukam takiej możliwości teatralnej, w której ta wywrotowość najpełniej by wybrzmiała. Teatr jest, niestety, skończonym światem, a każda książka Coetzeego jest nieskończona”.


Głosy z widowni
To „najbardziej rozbuchane inscenizacyjnie przedstawienie ekipy Warlikowskiego. Świetnie zagrane i budzące szacunek ogromem pracy włożonej w jego przygotowanie, pozostawia jednak wrażenie przeładowania i przeestetyzowania. Jakby powstał piękny, efektowny, w każdym calu profesjonalny produkt, obliczony na międzynarodowy sukces. Który z pewnością osiągnie” – notowała w „Polityce” Aneta Kyzioł. Jednak A(p)ollonia zwracająca uwagę ciężarem gatunkowym tematów: Holocaust, masowe zbrodnie, pamięć historyczna – stała się przedmiotem dyskusji wykraczających poza krąg teatralnych krytyków.

Na marginesie
Przedstawienia oczekiwano z dużym zainteresowaniem. Miało być pierwszą realizacją Warlikowskiego w założonym przez niego Nowym Teatrze; zakrojoną na dużą skalę międzynarodową produkcją, angażującą takie instytucje jak m.in. paryski Théâtre National de Chaillot, Comédie de Genève, Théâtre de la Place de Liège i festiwal w Awinionie. Premiera ponadczterogodzinnego przedstawienia odbyła się w maju 2009 roku w Centrum Kultury „Koneser”, w dawnej wytwórni wódek na warszawskiej Pradze. W lipcu 2009 roku miejscem francuskiej prezentacji stała się główna scena awiniońskiego festiwalu – dziedziniec Pałacu Papieży.

Telewizyjna emisja spektaklu granego na żywo z udziałem publiczności odbyła się we wrześniu 2014 roku. (A)pollonia otwierała reaktywowaną Scenę Teatralną Dwójki. Chociaż była niedziela i godzina 23, przedstawienie oglądało przed ekranem 114 tysięcy widzów.

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. Daniel Kruczynski, Flickr, CC BY SA

Krzysztof Warlikowski

(ur. 1962) – studiował filozofię, historię i romanistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim, a na paryskiej Sorbonie historię teatru antycznego. W 1993 roku ukończył reżyserię w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Krakowie. Zadebiutował w Starym Teatrze Markizą O. wg Heinricha von Kleista (1993). Od początku pracował równolegle za granicą i w Polsce – był asystentem Petera Brooka przy Impressions de Pelléas Claude'a Debussy'ego w Paryżu (1993), brał udział w warsztatach Ingmara Bergmana i Giorgia Strehlera (w mediolańskim Piccolo Teatro w 1998 roku wyreżyserował Peryklesa Williama Shakespeare’a).

jesteś w ścieżce tematycznej

  • zdjęcie Co słychać

    Co słychać

    idź tą ścieżką
    Na pytanie, czy muzyka jest w teatrze potrzebna, Jacek Ostaszewski odpowiada, że tak, bo podkreśla rytualność teatru; buduje wymiar metaforyczny, bez niej na scenie pozostaje tylko realizm.

zobacz fotokonteksty

zobacz także

  • spektakl Wideo 2:47 Noc listopadowa | Andrzej Wajda | fragment Andrzej Wajda inscenizuje Noc listopadową Stanisława Wyspiańskiego w miejscach, w których działo się powstanie 1830 roku i w zgodzie z intencją autora – jako dramat z elementami opery.
    spektakl Wideo 2:47 Noc listopadowa | Andrzej Wajda | fragment Andrzej Wajda inscenizuje Noc listopadową Stanisława Wyspiańskiego w miejscach, w których działo się powstanie 1830 roku i w zgodzie z intencją autora – jako dramat z elementami opery.
  • słuchowisko Audio 1:33:11 Faust | Johann Wolfgang Goethe | 1/2 Radiowy Faust Johanna Wolfganga Goethego w reżyserii Waldemara Modestowicza odwołuje się do tradycji jarmarcznej. Świat realny i fantastyczny wirują jak w ruchomej szopce.
    słuchowisko Audio 1:33:11 Faust | Johann Wolfgang Goethe | 1/2 Radiowy Faust Johanna Wolfganga Goethego w reżyserii Waldemara Modestowicza odwołuje się do tradycji jarmarcznej. Świat realny i fantastyczny wirują jak w ruchomej szopce.
  • spektakl Wideo 1:01 Historia | Grzegorz Jarzyna | fragment Historia wg Witolda Gombrowicza to telewizyjny debiut Grzegorza Jarzyny, który – pod pseudonimem Horst Leszczuk – bawi się filmową narracją i montażem, całkiem serio mówiąc o próbach uwalniania się od związków z rodziną i społeczeństwem oraz od uwikłań w tragiczne dzieje własnego narodu i Europy Środkowo-Wschodniej.
    spektakl Wideo 1:01 Historia | Grzegorz Jarzyna | fragment Historia wg Witolda Gombrowicza to telewizyjny debiut Grzegorza Jarzyny, który – pod pseudonimem Horst Leszczuk – bawi się filmową narracją i montażem, całkiem serio mówiąc o próbach uwalniania się od związków z rodziną i społeczeństwem oraz od uwikłań w tragiczne dzieje własnego narodu i Europy Środkowo-Wschodniej.
  • spektakl Wideo 2:27:02 Wesele | Lidia Zamkow Ponad czterdzieści lat temu „Wesele“ Stanisława Wyspiańskiego w interpretacji Lidii Zamkow wywołało spore poruszenie. Nic w tym dziwnego, skoro w przedstawieniu zabrakło chociażby Chochoła.
    spektakl Wideo 2:27:02 Wesele | Lidia Zamkow Ponad czterdzieści lat temu „Wesele“ Stanisława Wyspiańskiego w interpretacji Lidii Zamkow wywołało spore poruszenie. Nic w tym dziwnego, skoro w przedstawieniu zabrakło chociażby Chochoła.
  • spektakl Wideo 1:26:14 Wielopole, Wielopole | Tadeusz Kantor Po „Umarłej klasie” Tadeusz Kantor stworzył w ramach Teatru Śmierci „Wielopole, Wielopole” – pierwszy spektakl oparty na osobistych wspomnieniach; pierwszy też ze sobą w roli reżysera-sprawcy i zarazem jednej z postaci, chociaż jeszcze milczącej.
    spektakl Wideo 1:26:14 Wielopole, Wielopole | Tadeusz Kantor Po „Umarłej klasie” Tadeusz Kantor stworzył w ramach Teatru Śmierci „Wielopole, Wielopole” – pierwszy spektakl oparty na osobistych wspomnieniach; pierwszy też ze sobą w roli reżysera-sprawcy i zarazem jednej z postaci, chociaż jeszcze milczącej.

podziel się wrażeniami