spektakl

Apollo z Bellac | Adam Hanuszkiewicz

Wideo, 59:34, reż. Adam Hanuszkiewicz, 1961 producent: Telewizja Polska

szczegóły materiału

twórcy i obsada

Opis

Najstarszy zachowany w całości spektakl Teatru Telewizji – oparty na głośnej sztuce Jeana Giraudoux, w reżyserii Adama Hanuszkiewicza. Rzecz dla tych, którzy rozumieją, co to jest wdzięk i słyszą subtelności francuskiego walca „Domino”.
Komedia Jeana Giraudoux z 1942 roku znalazła w Adamie Hanuszkiewiczu doskonałego interpretatora. Zaletą spektaklu jest umiejętne balansowanie na granicy dowcipu i poezji oraz znakomite role.

Grana przez Kalinę Jędrusik Agnieszka jest nieśmiałą dziewczyną. Przychodzi do biura, w którym rejestruje się wynalazki – szuka pracy. Obawia się, że nie zdoła dostać się do Dyrektora, bo nie umie rozmawiać z urzędnikami. I rzeczywiście, Woźny zbywa ją nieuprzejmie. Ale w urzędzie spotyka urodziwego, eleganckiego młodego człowieka, który zdradza jej tajemnicę udanego kontaktu z mężczyznami: należy im mówić, że… są piękni. Agnieszka, choć nieco wątpi w skuteczność tej recepty, postanawia pod okiem mentora wprowadzać ją w życie. Zaczyna od gburowatego Woźnego, kończy zaś na Dyrektorze – z powodzeniem. Starzy, zrezygnowani panowie nabierają wiary w siebie i łagodnieją im charaktery. „Pani nastawiła moje manekiny na radość życia” – mówi zachwycony Dyrektor. Kim był doradca Agnieszki? Być może samym Apollinem, bogiem piękna. „Jedyny Narcyz godzien napiętnowania to ten, kto innych uważa za brzydkich” – konstatuje tytułowy Apollo, grany przez reżysera – Adama Hanuszkiewicza.

Hanuszkiewicz jest powszechnie uznawany za jednego z pierwszych reżyserów, którzy zrozumieli specyfikę telewizji i twórczo ją wykorzystali. W roku premiery Apolla z Bellac (1958) teatr na małym ekranie był sztuką młodą – pierwszy przygotowany w studiu spektakl wyemitowano zaledwie cztery lata wcześniej. Reżyser nie imitował teatru. Operował bliskimi planami i zbliżeniami. Aktorstwo było kameralne i pozbawione teatralnej emfazy, a scenografię tworzyły powiększone fotografie, co w finale spektaklu zostało żartobliwie zdemaskowane.

Personalia
Współautorką dekoracji była Xymena Zaniewska, później wielokrotnie współpracująca z Hanuszkiewiczem w teatrze i w telewizji. W pracy nad przedstawieniem brała udział jeszcze jedna osoba, która w następnych latach odcisnęła piętno na kształcie telewizyjnych widowisk – Olga Lipińska (współrealizacja telewizyjna).

W spektaklu można zobaczyć jednego z najwybitniejszych aktorów swojej generacji – Jacka Woszczerowicza. W 1958 roku zagrał Józefa K. w Procesie wg Franza Kafki, a dwa lata później tytułowego Ryszarda III w tragedii Williama Shakespeare’a. Obie role stworzone w stołecznym Teatrze Ateneum przeszły do legendy. Woszczerowicz przedstawił w nich skrajne typy współczesnego człowieka: ofiarę cywilizacji oraz – jak pisał Marek Klecel – „tyrana i demiurga, którego zrodziły totalitaryzmy i masowe społeczeństwa”. Mówiono, że aktor zawarł w tych postaciach człowieczeństwo XX wieku. W dramacie Giraudoux oglądamy artystę w zupełnie innym emploi. Grany przez niego Dyrektor na pierwszy rzut oka jest niepozorną figurą, ale skupia na sobie uwagę już samą sylwetką, tembrem głosu, charakterystyczną mimiką.

Głosy z widowni
Hanna Baltyn pisała: „Uważam to przedstawienie za cudowne i niezapomniane (w 2007 roku początkujący recenzent [Marcin Wandzel w „Dzienniku Teatralnym”] stwierdził po kolejnej powtórce, że jest »głupie i nieśmieszne« – no tak, ale dziś się nie rozumie, co to jest wdzięk, ani nie słyszy subtelności dźwięków Walca Domino)”. O co chodziło recenzentce, wyjaśnia cytat z książki Henryka Bieniewskiego Teatr telewizji i jego artyści: „Widowisku towarzyszył walc francuski Domino grany na fortepianie i gitarze. Muzyka była tak świetnie dobrana i tak subtelnie zmontowana, że zdawało się, iż postacie poruszają się w rytmie tego walca z lekkością i salonową elegancją”.

Na marginesie
Premiera Apolla z Bellac odbyła się 17 marca 1958 roku. Nie zachowała się kopia tego przedstawienia. Po trzech latach powtórzono inscenizację w niezmienionej obsadzie i wyemitowano 10 lipca 1961 roku. Jest to najstarszy zachowany w całości spektakl Teatru Telewizji.

O reżyserze

Zdjęcie reżysera
fot. Edward Hartwig Edward/NAC

Adam Hanuszkiewicz

(1924–2011) – aktor i reżyser. Początkowo występował w Rzeszowie (zaczynał jako adept w Teatrze im. Wandy Siemaszkowej w 1945 roku), Jeleniej Górze, później w Krakowie, Warszawie i Poznaniu. Jako reżyser zadebiutował w 1951 roku w poznańskim Teatrze Polskim. Od roku 1955 roku pracował w Warszawie. Był jednym z twórców Teatru Telewizji – jego pierwszy telewizyjny spektakl to Złoty lis Jerzego Andrzejewskiego (1955). W latach 1957–1963 pełnił funkcję głównego reżysera Teatru Telewizji.

zobacz także

  • spektakl Wideo 2:57 Zbrodnia i kara | Andrzej Wajda | fragment Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego w reżyserii Andrzej Wajdy nazwana została „psychomachią”, wielkim pojedynkiem Raskolnikowa i Porfirego, w których wcielili się Jerzy Radziwiłowicz i Jerzy Stuhr.
    spektakl Wideo 2:57 Zbrodnia i kara | Andrzej Wajda | fragment Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego w reżyserii Andrzej Wajdy nazwana została „psychomachią”, wielkim pojedynkiem Raskolnikowa i Porfirego, w których wcielili się Jerzy Radziwiłowicz i Jerzy Stuhr.
  • spektakl Wideo 1:58:04 Mazepa | Gustaw Holoubek Gustaw Holoubek wpasował dramat Juliusza Słowackiego we współczesny kontekst, zauważając, że historię pazia króla Jana Kazimierza zakochanego w młodej żonie Wojewody czytać można jako romans kryminalny, a nawet dreszczowiec. Nie wiązało się to z trywializacją utworu, wciąż chodziło o słowo poety.
    spektakl Wideo 1:58:04 Mazepa | Gustaw Holoubek Gustaw Holoubek wpasował dramat Juliusza Słowackiego we współczesny kontekst, zauważając, że historię pazia króla Jana Kazimierza zakochanego w młodej żonie Wojewody czytać można jako romans kryminalny, a nawet dreszczowiec. Nie wiązało się to z trywializacją utworu, wciąż chodziło o słowo poety.
  • słuchowisko Audio 2:17:55 Pan Jowialski | Aleksander Fredro Komedia Aleksandra Fredry w reżyserii Aleksandra Zelwerowicza jest najstarszym zachowanym w całości słuchowiskiem Polskiego Radia (1949 rok). W tytułowej roli występuje legendarny Ludwik Solski.
    słuchowisko Audio 2:17:55 Pan Jowialski | Aleksander Fredro Komedia Aleksandra Fredry w reżyserii Aleksandra Zelwerowicza jest najstarszym zachowanym w całości słuchowiskiem Polskiego Radia (1949 rok). W tytułowej roli występuje legendarny Ludwik Solski.
  • dokument Wideo 1:11:16 Kantor | Andrzej Sapija Sylwetka Tadeusza Kantora w biograficznym dokumencie autorstwa Andrzeja Sapiji. Artysta przybliża w nim własną koncepcję sztuki i komentuje swoje dokonania.
    dokument Wideo 1:11:16 Kantor | Andrzej Sapija Sylwetka Tadeusza Kantora w biograficznym dokumencie autorstwa Andrzeja Sapiji. Artysta przybliża w nim własną koncepcję sztuki i komentuje swoje dokonania.
  • spektakl Wideo 1:26:14 Wielopole, Wielopole | Tadeusz Kantor Po „Umarłej klasie” Tadeusz Kantor stworzył w ramach Teatru Śmierci „Wielopole, Wielopole” – pierwszy spektakl oparty na osobistych wspomnieniach; pierwszy też ze sobą w roli reżysera-sprawcy i zarazem jednej z postaci, chociaż jeszcze milczącej.
    spektakl Wideo 1:26:14 Wielopole, Wielopole | Tadeusz Kantor Po „Umarłej klasie” Tadeusz Kantor stworzył w ramach Teatru Śmierci „Wielopole, Wielopole” – pierwszy spektakl oparty na osobistych wspomnieniach; pierwszy też ze sobą w roli reżysera-sprawcy i zarazem jednej z postaci, chociaż jeszcze milczącej.

podziel się wrażeniami