Kronika teatru radia i telewizji

1881


Francuski inżynier Klemens Ader tworzy tzw. ulepszone urządzenie telefoniczne dla teatru, dzięki któremu spektakli można słuchać w miejscach oddalonych od sceny o kilkaset metrów.




1918

Z przejętej od Rosjan 19 listopada stacji radiotelegraficznej na warszawskiej Cytadeli nadany jest do Paryża komunikat informujący o powstaniu niepodległego państwa polskiego.

1918
fot. NAC

1920




Od 2 listopada w Pittsburghu zaczyna regularne nadawanie pierwsza stacja radiowa.




fot. Library of Congress, PD

1921

W Polsce inauguruje działalność cywilna służba radiokomunikacyjna. Na jej potrzeby wojsko oddaje stacje w Krakowie, Poznaniu i Grudziądzu.



W radiu KDKA (najstarszej komercyjnej rozgłośni, ulokowanej w Pittsburghu) odbywa się pionierska emisja skeczu radiowego – A Rural Line on Education Billy’ego Jakera.




fot. Wikimedia Commons, PD

1922


W Moskwie zaczyna nadawanie pierwsza stała rozgłośnia europejska.

Nowojorska stacja radiowa WGY inicjuje serię słuchowisk z udziałem stałej ekipy aktorskiej oraz z wykorzystaniem efektów dźwiękowych i muzyki.





fot. Library of Congress, PD

1923


4 października na podwarszawskim Bemowie staje jedna z najnowocześniejszych transatlantyckich stacji radiotelegraficznych, przeznaczona do korespondencji telegraficznej z Ameryką.




1923
fot. Wikimedia Commons, PD


Ulica Narbutta 29 – pod tym warszawskim adresem instaluje się Polskie Towarzystwo Radiotechniczne, wytwarzające odbiorniki i podzespoły radiowe.




fot. Wikimedia Commons, PD

1924


15 stycznia rozgłośnia BBC nadaje pierwsze w historii słuchowisko wg tekstu napisanego specjalnie dla teatru radiowego. W eter płynie A Comedy of Danger Richarda Hughesa.




fot. Library and Archives Canada, PD


Polskie Towarzystwo Radiotechniczne nadaje pierwsze audycje, na które składają się krótkie zapowiedzi i muzyka z płyt.




1924
fot. Wikimedia Commons, PD


Inżynier John Logie Baird staje się pionierem telewizji, konstruując monochromatyczne urządzenie, które pokazuje zarysy przedmiotów.
W kolejnym roku szkocki innowator przekazuje na odległość obraz poruszającego się człowieka.




1925


1 lutego, komunikatem: „Tu próbna stacja radionadawcza Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego w Warszawie, fala 385 metrów...” , zainaugurowany zostaje pierwszy w kraju regularnie emitowany program radiowy. 
Początkowo Polskie Towarzystwo Radiotechniczne nadaje godzinę dziennie, między 18:00 a 19:00.




Z okazji rocznicy powstania listopadowego (29 listopada) Polskie Towarzystwo Radiotechniczne emituje ze studia Warszawiankę Stanisława Wyspiańskiego (reż. Alojzy Kaszyn). To pierwsze „widowisko słuchowe” w polskim radiu: „Bardzo pomysłowo oddano odgłosy przejeżdżającej konnicy za pomocą wybijania rytmu o własne kolana, przemarsz piechoty przez mocne pocieranie szczotek ryżowych o twarde meble” – pisała „Rzeczpospolita”.




1925
il. Stanisław Wyspiański, Wikimedia Commons, PD

1926


W dniu 17 lutego Polskie Towarzystwo Radiotechniczne nadaje pierwsze słuchowisko dla dzieci – Pan kotek był chory.






Oficjalny początek polskiej radiofonii – 18 kwietnia w eter włącza się stacja nadawcza Polskiego Radia. Stefan Jaracz czyta na antenie fragmenty Popiołów Stefana Żeromskiego.




fot. Wikimedia Commons, PD

1927


Amerykanie transmitują telewizyjny obraz na rekordową na owe czasy odległość, czyli z Waszyngtonu do Nowego Jorku.




16 kwietnia, w Wielką Sobotę rozgłośnia krakowska robi świąteczny prezent słuchaczom. Odbywa się premierowa transmisja hejnału z wieży kościoła Mariackiego.
24 kwietnia pierwszą audycję nadaje Radio Poznańskie, dzisiejsze Radio Merkury.




1927
fot. Wikimedia Commons, PD

1928


W Londynie zaczyna działać pierwsza eksperymentalna stacja telewizyjna. W trakcie transmisji z Londynu do Nowego Jorku sygnał pierwszy raz przekracza Atlantyk.




1928


Startuje telewizyjny teatr. Amerykanie nadają Posłańca królewskiego. Emitowany obraz ma wymiary 3x4 cm. Ogląda się go z użyciem szkła powiększającego.





Pracę zaczyna rozgłośnia wileńska, specjalizująca się w słuchowiskach (do II wojny światowej powstało ich ok. 500). Z rozgłośnią związany jest m.in. Czesław Miłosz.
Radio w Wilnie kończy nadawanie 16 października 1939 roku.





17 maja wileńska antena Polskiego Radia realizuje w plenerze Pogrzeb Kiejstuta wg poetyckiego tekstu i w reżyserii Witolda Hulewicza.
To pierwsze słuchowisko „oryginalne”, napisane specjalnie dla Polskiego Radia.




1928
fot. Jan Bułhak, Wikimedia Commons, PD

1929


Pierwsza w dziejach audycja telewizyjna emitowana jest z Londynu za pomocą nadajnika radiowego BBC.




1930


„Cała Polska ma Detefon” – tak brzmi slogan reklamujący pierwszy krajowy odbiornik radiowy.




1930
fot. Polona, PD


Pracę zaczyna Polskie Radio Lwów. Słynie m.in. z takich programów jak „Wesoła Lwowska Fala” z parą Szczepcio i Tońcio, która robi potem karierę filmową. Radio milknie po wybuchu II wojny światowej – 12 września 1939 roku. 




il. Polona, PD

1931


Koło Raszyna zostaje wybudowana radiostacja z dwoma masztami antenowymi wysokości 280 m każdy. Zapewniają dobry odbiór na terenie całego kraju.




1931
fot. NAC

1933


Zdzisław Marynowski, kierownik działu literackiego Polskiego Radia, po raz pierwszy używa wobec słuchowisk określenia „teatr wyobraźni”.




1933
fot. NAC

Polskie Radio ma swój przebój. Słuchowisko Miasto Santa Cruz Janiny Morawskiej transmitowane jest na antenie ogólnopolskiej i w rozgłośniach lokalnych. Scenariusz radiowy robi międzynarodową karierę.




1933
fot. NAC

1935


Władysław Szpilman zostaje etatowym pianistą w Polskim Radiu. Po II wojnie światowej jest dyrektorem muzycznym narodowej rozgłośni, a także szefem działu muzyki rozrywkowej.




1935
fot. Wikimedia Commons, PD

Janina Morawska, autorka popularnych słuchowisk, publikuje zbiór szkiców Z doświadczeń autorów radiowych – jedną z pierwszych teoretycznych książek na temat specyfiki teatru radiowego.




fot. NAC

7 listopada odbywa się premiera słuchowiska, które Jerzy Szaniawski napisał specjalnie dla radia. W Zegarku (reż. Stanisława Perzanowska) grają: Mieczysława Ćwiklińska, Stefan Jaracz, Juliusz Osterwa i Michał Znicz. Scenariusz kupuje ponad 20 rozgłośni na całym świecie.




1935
fot. NAC

1936


Radiowy teatr adaptuje Dysk olimpijski Jana Parandowskiego. Monumentalne słuchowisko reżyseruje Bronisław Horowicz. Część nagrań odbywa się na poligonie w Zegrzu z udziałem 400 statystów.




1936
fot. Wikimedia Commons, PD

Telewizja BBC zaczyna produkcję stałych programów telewizyjnych.





Letnie igrzyska olimpijskie w Berlinie stają się dla mediów wydarzeniem przełomowym. Po raz pierwszy wielka impreza sportowa transmitowana jest przez radio do 32 krajów świata. Równocześnie odbywają się próbne relacje telewizyjne pokazywane na telebimach rozmieszczonych w różnych punktach stolicy III Rzeszy.




1936
fot. Library od Congress, PD

1937


Jeremi Przybora wygrywa konkurs Polskiego Radia i zostaje spikerem stacji Warszawa II. Służbę przed mikrofonem pełni także w trakcie powstania warszawskiego.




1938


Radio ma w kraju ponad milion abonentów. Na antenie dominują audycje muzyczne (54%). W Polskim Radiu zaczyna praktyki absolwent wydziału elektromechaniki Politechniki Warszawskiej, Jerzy Wasowski. Pracuje w działach: amplifikatornia, nagrania i transmisja.




fot. Polona, PD

Z 1938 roku pochodzi najstarszy zachowany fragment przedwojennego słuchowiska – Most Ignacego Fika.

30 października stacja CBS transmituje słuchowisko Orsona Wellesa wg Wojny światów H.G. Wellsa. Historia o inwazji Marsjan brzmi tak przekonująco, że słuchacze ulegają panice, biorąc radiową kreację za prawdziwe wydarzenie. Przyjmuje się, że to najlepiej przygotowana produkcja radiowa w dziejach, główny przyczynek do dyskusji na temat wpływu mass mediów na społeczeństwo.

fot. Carl Van Vechten, Library of Congress, PD

1939


26 sierpnia w warszawskim wieżowcu Prudential (66 m) trwa eksperymentalna transmisja telewizyjna z udziałem Mieczysława Fogga; w programie znalazł się film Barbara Radziwiłłówna (reż. Józef Lejtes) z Jadwigą Smosarską w roli tytułowej.




1939
fot. Polona, PD

31 sierpnia nadane zostaje ostatnie przed wybuchem II wojny światowej słuchowisko w Polskim Radiu – Larum w obozie Jana Zaremby.





Jerzy Wasowski uruchamia 7 września uszkodzony przez Niemców nadajnik radiostacji Warszawa II. Sygnał Warszawianki przerywa milczenie Polskiego Radia. Stacja ogłasza alarmy lotnicze i nadaje przemówienie prezydenta Warszawy – Stefana Starzyńskiego. 1 października Polskie Radio przechodzi do konspiracji.





W obliczu wojny, 8 września, rozgłośnia BBC emituje pierwsze audycje w języku polskim. Sekcja polska BBC zostaje rozwiązana w 2005 roku.




1944


W dekrecie PKWN jest mowa o utworzeniu państwowego przedsiębiorstwa Polskie Radio.




1944
fot. Wikimedia Commons, PD

1945


17 marca Polskie Radio ponownie emituje sygnał z Warszawy. Zaczyna się powojenna historia krajowego nadawcy.




1948


Jeremi Przybora tworzy w Polskim Radiu Teatrzyk „Eterek” – cykliczne słuchowiska satyryczne nadawane do 1956 roku. Piosenki układa Jerzy Wasowski, jedną z gwiazd jest Irena Kwiatkowska.




1948
fot. Wikimedia Commons, PD

Państwowa Fabryka Odbiorników Radiowych w Dzierżoniowie produkuje pierwszy powojenny lampowy odbiornik radiowy – Pionier.



1948
fot. Wojciech Pysz, Wikimedia Commons, PD

15 lutego do kin wchodzi komedia Skarb (reż. Leonard Buczkowski). Jest w nim słynna scena, w której Adolf Dymsza, jako pracownik Polskiego Radia, w trakcie nagrywania słuchowiska imituje „odgłosy przyrody”.




1948
fot. Antoni Wawrzyniak, Wikimedia Commons, PD

1949


Z tego roku pochodzi najstarsze zachowane słuchowisko powojenne – Pan Jowialski Aleksandra Fredry (reż. Aleksander Zelwerowicz). Udział w nim biorą m.in.: Ludwik Solski, Aleksander Zelwerowicz, Mieczysława Ćwiklińska, Wieńczysław Gliński, Czesław Wołłejko. W 2005 roku archiwalny Pan Jowialski wychodzi na płycie CD.




1949
fot. Wacław Szymborski, Wikimedia Commons, PD

Od 3 października w Polskim Radiu działają dwa programy.




1950


Radio BBC zaczyna, trwające do dziś, nadawanie radiowej powieści The Archers, przedstawiającej losy niewielkiej społeczności miasteczka Ambridge.




1952


W piątkowy wieczór 25 października rusza pierwszy w Polsce program telewizyjny. Na 24 działających nad Wisłą odbiornikach widzowie oglądają etiudę baletową.





Zalążki teatru w rodzimej telewizji: 15 listopada widzowie mogą zobaczyć na żywo fragment Lalki Bolesława Prusa z Teatru Polskiego w Warszawie (reż. Bronisław Dąbrowski), z monologiem Niny Andrycz w roli Izabeli Łęckiej.




1952
fot. Ludwik Dobrzyński, Polona

1953


Współpracę z Polskim Radiem zaczyna Andrzej Mularczyk, pisarz, scenarzysta, reporter, autor tekstów słuchowisk radiowych (m.in. W Jezioranach).




fot. NAC

Telewizja i radio CBS starują z General Electric Theater. Gospodarzem cyklu, prezentującego największe gwiazdy Broadwayu i Hollywood w rolach dramatycznych, jest Ronald Reagan.
 Audycja utrzymuje się na antenie do 1962 roku.






1953
fot. General Electric, Wikimedia Commons, PD


Z Monachium zaczyna nadawać Rozgłośnia Polska Radia Wolna Europa. Prowadzi m.in. cykl „Teatr wyobraźni”, realizując blisko 200 słuchowisk.




6 listopada zaczyna się historia polskiego Teatru Telewizji.  Ze studia transmitowane jest widowisko Okno w lesie Leonida Rachmanowa i Eugeniusza Rysa (reż. Józef Słotwiński), którego bohaterami są radzieccy partyzanci.




1954

8 października w Teatrze Telewizji debiutuje Konrad Swinarski, realizując Karabiny matki Carrar Bertolta Brechta.




1954
fot. German Federal Archives, CC BY SA


Polska zaczyna nadawać stały program telewizyjny, początkowo godzinę tygodniowo. Stanowisko kierownika artystycznego redakcji telewizyjnej obejmuje znany grafik i ilustrator, Jan Marcin Szancer.




fot. NAC

1955

25 lutego w Teatrze Telewizji debiutuje Adam Hanuszkiewicz. Reżyseruje Złotego lisa Jerzego Andrzejewskiego.




1955
fot. Hartwig Edward/NAC

Z fabrycznych taśm Warszawskich Zakładów Telewizyjnych schodzą pierwsze seryjnie produkowane w Polsce odbiorniki telewizyjne – „Wisła”.





Polska telewizja nabiera rozpędu. Zaczyna emitować programy dwa razy w tygodniu.




1956


Jest 11 maja. W Teatrze Telewizji odbywa się premiera Much Jean-Paul Sartre’a. Reżyser, Adam Hanuszkiewicz, jako pierwszy w Polsce używa technicznych możliwości nowego medium – stosuje zbliżenia na twarze aktorów.





Dr Faul wg Obrony Grenady Kazimierza Brandysa to telewizyjny debiut reżyserski Jerzego Gruzy. Przedstawienie ma premierę 23 lipca.





W Polskim Radiu rozpoczyna się, trwająca do dziś, saga Matysiaków, rzecz o warszawskiej rodzinie z Powiśla.




1956
fot. Wikimedia Commons, PD


W Stanach Zjednoczonych telewizja zaczyna nadawać w kolorze. Amerykanie są liderami w transmitowaniu telewizyjnych spektakli teatralnych. Mają ich na koncie ok. 1400.




fot. Denelson83, Wikimedia Commons, CC BY SA


Opowieść o mariackim hejnale Jerzego Janickiego i Stanisława Ziembickiego to pierwszy polski dokument radiowy zgłoszony do prestiżowej nagrody Prix Italia, przyznawanej telewizyjnym i radiowym twórcom z całego świata.




1957


Teatr Telewizji rusza w plener (okolice Konstancina), w którym Adam Hanuszkiewicz realizuje na żywo Dwóch mężczyzn na drodze Marka Hłaski.





Do sprzedaży trafia OT1471, czyli „Belweder”, pierwszy w całości opracowany w kraju odbiornik telewizyjny.





Działalność rozpoczyna Studio Eksperymentalne Polskiego Radia, stając się na wiele dekad forpocztą rodzimej muzyki elektroakustycznej.




1957
fot. Wikimedia Commons, PD

1958


1 marca pojawia się w eterze Program III Polskiego Radia. Początkowo Trójka nadaje wyłącznie w Warszawie. Od 1962 roku jest programem ogólnopolskim.




1958


Teatr Telewizji pierwszy raz pokazuje przedstawienie zarejestrowane w systemie telerecordingu, umożliwiającym zapisanie programu na taśmie i jego późniejszą emisję. Taką metodą nagrywany jest Apollo z Bellac Jeana Giraudoux (reż. Adam Hanuszkiewicz).





W Teatrze Telewizji gości pierwsza polska sztuka. Jest nią farsowa Dziewczyna z mojego nieba Aleksandra Maliszewskiego (reż. Jerzy Gruza).
Pojawia się też pierwsza adaptacja powieści – Dama kameliowa Aleksandra Dumasa (reż. Adam Hanuszkiewicz).




Z inicjatywy redaktorki Illi Genachow w Telewizji Polskiej startuje Teatr Sensacji „Kobra” – z charakterystyczną czołówką autorstwa Eryka Lipińskiego, przedstawiającą wijącego się węża.
 „Kobra” gromadzi w każdy czwartkowy wieczór rzesze telewidzów.





Telewizja Polska przedstawia pierwsze spektakle dla dzieci i wprowadza abonament dla widzów.




fot. Australian Broadcasting Corporation, Flickr, CC BY NC ND

1959

Teatr Telewizji szuka tekstów spoza dramaturgicznego kanonu. 9 listopada, fragmentami Płomieni Stanisława Brzozowskiego (reż. Michał Bogusławski, Andrzej Konic), zaczyna działalność „Telewizyjne Studio Literackie”, dla prozaików – trap na teatralną scenę.

fot. Zygmunt Januszewski/TVP/PAP


Polscy twórcy po raz pierwszy zostają wyróżnieni na międzynarodowym konkursie Prix Italia. Jury nagradza radiową operę – Neffru (muzyka – Zbigniew Wiszniewski, libretto i reżyseria – Zbigniew Kopalko).




1959
ot. spDuchamp, Flickr, CC BY


Od 1959 roku przez kolejnych 20 lat w Teatrze Telewizji można oglądać przedstawienia „Estrady literackiej”, wśród nich wiele inscenizacji na kanwie poezji.




1960


Dzięki łączom Eurowizji (sieci telewizyjnej) odbywa się pierwsza w historii Telewizji Polskiej bezpośrednia transmisja międzynarodowa: Paryż – Warszawa.






W telewizji rusza „Teatr Młodego Widza” ze współczesnym repertuarem i adaptacjami klasyki.





Swoją premierę ma, emitowana do dziś, radiowa powieść W Jezioranach.




1960
fot. Rutowska Grażyna/NAC

1961


Polskie Radio nadaje próbną audycję stereofoniczną.




1962


W światowej telewizji dokonuje się przełom. Dzięki transmisji satelitarnej sygnał telewizyjny może teraz dotrzeć do każdego zakątka globu.




1962
fot. archiwum Telewizji Polskiej, Wikimedia Commons, CC BY SA

1963


W Teatrze Telewizji zaczyna działać Studio 63, którego znakiem rozpoznawczym stają się współczesny repertuar i formalne eksperymenty. Pierwszym przedstawieniem nowej sceny (premiera 30 stycznia) są Świadkowie albo nasza mała stabilizacja Tadeusza Różewicza, z udziałem Zofii Kucówny i Adama Hanuszkiewicza, który także reżyseruje spektakl.



fot. Zygmunt Januszewski/TVP/PAP


Telewizyjny Teatr Sensacji „Kobra” powiększa się o Scenę „Sfinks”, emitującą spektakle spod znaku fantastyki. Jerzy Antczak obejmuje stanowisko naczelnego reżysera Teatru Telewizji. Tworzy m.in. cykl o nazwie „Teatr popularny”.




1964


9 stycznia Telewizja Polska pokazuje na żywo sztukę Pomyłka, proszę się wyłączyć Lucille Fletcher (reż. Jerzy Gruza). Sceniczny thriller, z Aleksandrą Śląską w roli głównej, robi takie wrażenie na widzach, że w trakcie emisji dzwonią zaniepokojeni do telewizji.




1964
fot. Wikimedia Commons/PD

1965



Do akcji wkracza Hans Kloss. „Teatr Sensacji” przygotowuje cykl przedstawień Stawka większa niż życie ze Stanisławem Mikulskim w roli głównej. Telewizyjny serial o dobrym agencie w mundurze niemieckiej Abwehry powstaje później, w latach 1968-1969.


1965
fot. Filmoteka Narodowa


Po ciężkim tygodniu pracy chwilę wytchnienia daje widzom telewizyjny „Teatr niedzielny”, z lżejszym komediowym repertuarem. Cykl utrzymuje się na antenie do roku 1970.




1966


W styczniu Polskie Radio wprowadza pasmo programów nocnych.




fot. Kevin Trotman, Flickr, CC BY-NC-ND

1967


W programie telewizyjnym pojawia się cykl „Teatr Telewizji na świecie”, prezentujący dokonania zagranicznych stacji. Spektakle emitowane są zazwyczaj w ostatni poniedziałek miesiąca. Cykl kończy swój żywot w 1985 roku.




1968


W Polsce trwa polityczne przesilenie. Władysław Gomułka grzmi, że Mickiewiczowskie Dziady w reżyserii Kazimierza Dejmka to przedstawienie antyradzieckie. Tymczasem telewizja chce bawić publiczność, uruchamiając cykl „Teatr komedii współczesnej”.




1968
fot. Mariusz Szyperko/CAF/PAP

1969


Teatr Telewizji nabiera paradokumentalnego charakteru. W Epilogu norymberskim (reż. Jerzy Antczak) pojawiają się fragmenty oryginalnych nagrań z procesu hitlerowskich zbrodniarzy i z obozu Auschwitz-Birkenau. W spektaklu bierze udział Karol Małcużyński, korespondent procesu norymberskiego. W 1971 roku powstaje filmowa wersja przedstawienia.




1969
fot. Zygmunt Januszewski/TVP/PAP


Polskie Radio zaczyna przyznawać nagrodę Złotego Mikrofonu, wyróżnienie dla osób przyczyniających się do popularyzacji i wysokiego poziomu publicznej rozgłośni (od 1995 roku wręczany jest Diamentowy Mikrofon).




1970


Powstaje Program 2 Telewizji Polskiej. Początkowo mogą oglądać go tylko widzowie w stolicy. Od roku 1974 Dwójka ma własny, codzienny blok audycji.






1970


18 października w Teatrze Telewizji odbywa się premiera Księgi pierwszej – „Gospodarstwa” wg Pana Tadeusza Adama Mickiewicza (reż. Adam Hanuszkiewicz). Aktorzy recytują narodowy poemat w 12 częściach na tle malowanych plansz. Telewidzowie uznają cykl za wydarzenie sezonu.




fot. Zygmunt Januszewski/TVP/PAP

1971


W lipcu nowość w Polskim Radiu – Program I startuje z emisją audycji na żywo. Zaczyna od „Lata z Radiem”. W grudniu technologiczny przewrót w TVP – rozpoczyna się emisja w kolorze.





fot. Larry Jacobsen, Flickr, CC BY

1973


Program I Polskiego Radia uruchamia poranną audycję informacyjną – „Sygnały dnia”. W tym samym roku zaczyna nadawać przez całą dobę.


1973
fot. Tyktyk, Wikimedia Commons

1974


W Konstantynowie koło Gąbina staje najwyższy na świecie maszt radiowy (646 m). Polskiego Radia można słuchać w całej Europie, części Afryki oraz na dużych obszarach ZSRR. Maszt łamie się w 1991 roku. Z powodu protestów mieszkańców nie zostaje odbudowany w tym samym miejscu (w 1999 roku powstaje Radiowe Centrum Nadawcze Solec Kujawski).




1974
fot. Majtadek1, Wikimedia Commons, CC BY-SA

1976


Archiwa, pamiętniki, rekonstrukcje zdarzeń – przy Woronicza powstaje „Scena faktu”, specjalizująca się w przedstawieniach dokumentalno-historycznych.





Powstaje Program IV Polskiego Radia. Stacja ma profil edukacyjny.




1976

1977


Późny wieczór, piątek. Z myślą o audytorium szukającym awangardy, Teatr Telewizji uruchamia „Studio teatralne” – cykl przedstawień, które nie mieszczą się w poniedziałkowym paśmie. „Studio” działa do 1982 roku.





1978


Krystian Lupa, za sprawą Wariata i zakonnicy Stanisława I. Witkiewicza, trafia do Teatru Telewizji.




1978
fot. Marta Wróblewska, Wikimedia Commons, CC BY SA

1979


Co dwa tygodnie teatralne emocje funduje telewizyjne „Studio faktu i sensacji” – łączące paradokumentalne widowiska z tradycjami „Kobry”. Utrzymuje się w programie do 1982 roku.




1981


W Niemczech odbywa się prezentacja pierwszego na świecie telewizora cyfrowego.




fot. Vask, Wikimedia Commons, CC BY-SA

TVP pokazuje przedstawienia telewizji BBC z cyklu „Dzieła wszystkie Szekspira”. Spektakle mają polski dubbing. Głosów użyczają m.in.: Jerzy Radziwiłowicz (Hamlet), Mariusz Dmochowski (Henryk VIII).




1981
mat. BBC

TVP uruchamia kolejną scenę – „Teatr dla dzieci”.




fot. Andrzej Guc, TVP/PAP

1983


W październiku kończy się aktorski bojkot Telewizji Polskiej i Polskiego Radia rozpoczęty w grudniu 1981 roku, wraz z ogłoszeniem stanu wojennego. Artyści zaprzestają protestu po apelu prymasa Józefa Glempa.




1987


W Polskiej Telewizji powstaje „Studio Teatralne Dwójki” – nisza dla tych, którzy chcą oglądać monodramy, poetyckie przedstawienia i kameralne inscenizacje. Pokazana zostaje m.in. Ostania taśma Samuela Becketta (reż. Antoni Libera) z udziałem Tadeusza Łomnickiego.





1988


Pierwszy raz zostaje przyznany Wielki Splendor – nagroda Zespołu Artystycznego Teatru Polskiego Radia, którą honorowani są twórcy słuchowisk. Na początek wyróżnienie odbiera aktor, Bronisław Pawlik.




1988
fot. Wojciech Kusiński/Polskie Radio

Telewidzowie proszą o więcej rozrywki. Teatr Telewizji proponuje „Teatr rozmaitości” – cykl o charakterze komediowym.




1988

1992


Powstaje Krajowa Radia Radiofonii i Telewizji – organ państwowy, który, na mocy Konstytucji RP, ma stać na straży wolności słowa.




1992

1993


Polska emigracja ma satelitarny program – TVP Polonia. Za jej pośrednictwem Teatr Telewizji dociera do polonusów na całym świecie.




1999


W Teatrze Telewizji pojawia się Grzegorz Jarzyna. Realizuje Historię wg Witolda Gombrowicza i przenosi ze stołecznego Teatru Rozmaitości Bzika tropikalnego na podstawie Stanisława I. Witkiewicza.




1999
fot. PAP/Andrzej Rybczyński

Powstaje kanon polskich spektakli telewizyjnych – „Złota Setka Teatru Telewizji”.




2001


W Sopocie odbywa się pierwsza edycja Festiwalu Polskiego Radia i Telewizji Polskiej – „Dwa Teatry”.




2001
fot. Rosmarie Voegtli, Flickr, CC BY

2002


Dama Karowa Grzegorza Górskiego to pierwsze słuchowisko w języku polskim zrealizowane i wyemitowane w Stanach Zjednoczonych przez polonijne rozgłośnie.




2003


Słynna nowojorska The Wooster Group przygotowuje przedstawienie Poor Theatre (reż. Elizabeth LeCompte). Spektakl odwołuje się do dorobku Jerzego Grotowskiego. Powstaje na podstawie nagrania rejestrującego pracę Teatru Laboratorium nad Akropolis.




2003

2005


Krzysztof Warlikowski trafia na mały ekran. 13 grudnia odbywa się transmisja przedstawienia Poskromienie złośnicy Williama Shakespeare’a z warszawskiego Teatru Dramatycznego.





Inauguracja TVP Kultura – tematycznego kanału Telewizji Polskiej.




2005

2006


Śmierć rotmistrza Pileckiego (reż. Ryszard Bugajski), a rok później Norymberga (reż. Waldemar Krzystek) oraz Inka 1946 (reż. Natalia Koryncka-Gruz, Maria Skąpska) autorstwa Wojciecha Tomczyka to najgłośniejsze pozycje nowej „Sceny faktu”. Teatr Telewizji wypełnia „białe plamy” XX-wiecznej historii Polski.




2006
fot. Ireneusz Sobieszczuk/TVP/PAP

2007


„Scena świata” – taką nazwę nosi nowy cykl w Telewizji Polskiej, na który składają się spektakle zagranicznych teatrów telewizji oraz filmy będące adaptacjami dramatów.





Program III Polskiego Radia poszerza swój program, tworząc „Scenę Teatralną Trójki”.




fot. CODYody, Flickr, CC BY-ND

2008


Jak pięknie było rzucać płytami chodnikowymi Marka Modzelewskiego (reż. Anna Smolar) to pierwsze przedstawienie przygotowane przez prywatną rozgłośnię. 24 listopada słuchowisko emituje Radio TOK FM.




2008

2010


„Bajki samograjki” – tak nazywa się internetowy kanał Polskiego Radia nadający słuchowiska dla dzieci.




2010

2011


Program IV Polskiego Radia rozpoczyna projekt „Radio na wizji”. Program radiowy jest równocześnie emitowany w telewizji.




2011

24 października Teatr Telewizji pokazuje na żywo Boską! Petera Quiltera (reż. Andrzej Domalik) z Krystyną Jandą w roli głównej. Przedstawienie Teatru Polonia odbywa się w telewizyjnym studiu z udziałem publiczności. Ogląda je rekordowa widownia (2,7 miliona osób). Po raz pierwszy też Boską! śledzą internauci (ok. 120 tys. wyświetleń), którzy mają do wyboru m.in. ujęcia z trzech kamer oraz możliwość obserwowania tego, co dzieje się w kulisach.




2011
fot. Ireneusz Sobieszczuk/TVP/PAP

2012


Wieczorem 27 lutego Teatr Telewizji transmituje ze studia spektakl stołecznego Teatru Współczesnego – Skarpetki, opus 124 Daniela Colasa (reż. Maciej Englert). Przedstawienie jest dostępne w internecie – pierwszy raz z wykorzystaniem opcji picture in picture, umożliwiającej równoczesne oglądanie sztuki z dwóch kamer.




2012
fot. Michał Englert/Teatr Współczesny

26 marca kolejna nowinka techniczna: spektakl można śledzić na smartfonach i innych mobilnych urządzeniach. Tak dzieje się przy okazji studyjnej transmisji Szkoły żon Moliera (reż. Jacques Lassalle) – przedstawienia Teatru Polskiego w Warszawie.





Jan Klata eksperymentuje ze słuchowiskową formą. 11 listopada Radio Kraków nadaje Dumanowskiego wg powieści Wita Szostaka. Klata wykorzystuje różne możliwości radiowego wyrazu: łączenie na żywo, transmisje, miksowanie dźwięków itp.





2012

Krajowa radiofonia do listy międzynarodowych sukcesów dopisuje kolejną – Prix Europa. Wyróżnienie otrzymuje Andy (reż. Krzysztof Czeczot), spektakl-remix, nasycony systemem dźwięku przestrzennego, w którym archiwalna rola Romana Wilhelmiego nachodzi na audioświat wykreowany tu i teraz głosem Adama Woronowicza.




2013


Trzy razy Fredro, czyli trzy jednoaktówki arcymistrza komedii emitowane przez Telewizję Polską na żywo ze studia: w Katowicach (Świeczka zgasła, reż. Jerzy Stuhr), Krakowie (Zrzędność i przekora, reż. Mikołaj Grabowski) i Warszawie (Nikt mnie nie zna, reż. Jan Englert).




2013
stopklatka ze spektaklu "Nikt mnie nie zna", Jan Englert

Weronika Szczawińska przygotowuje prapremierę Dźwiękowego zapisu doliny wg Tymoteusza Karpowicza. Jednorazowe przedsięwzięcie oglądają 12 maja widzowie wrocławskiego Teatru Współczesnego, a słuchacze śledzą na antenie Radia Wrocław.





Inauguracja programu „Internetowy Teatr TVP dla szkół”, polegającego na transmitowaniu kodowanych spektakli dla uczniów z różnych scen w Polsce. Projekt współtworzony jest przez Telewizję Polską i Narodowy Instytut Audiowizualny.




mat. promocyjne

2014


Prywatne polskie studia nagrań, takie jak Sound Tropez, realizują słuchowiska na podstawie komiksów, tworząc pełnowymiarowy radiowy teatr, którego kanwą są znane graficzne historie, np. Funky Koval, Thorgal, Conan barbarzyńca, a także Kajko i Kokosz.




2014

Program IV Polskiego Radia emituje w 20 odcinkach Radioterapię w reżyserii Xawerego Żuławskiego. To pierwszy z serii projektów audio-wideo, multimedialnych słuchowisk, które jednocześnie można oglądać w telewizji.





Połączenie osoby Tadeusza Kantora z poetyką SF i starymi grami komputerowymi – Mateusz Pakuła realizuje w Radiu Kraków autorski scenariusz Lord Kantor. Jan Peszek użycza głosu sztucznej inteligencji.




2015


Teatr Telewizji trafia na Warszawskie Spotkania Teatralne. Podczas 35. edycji festiwalu widzowie mogą obejrzeć legendarne spektakle WST, które zostały zarejestrowane przez Telewizję Polską.




2015